۸۰ درصد موتورسیکلت‌ های فرسوده و عامل بحران هوای تهران

موتورسیکلت‌ های فرسوده کشور ذرات معلق و آلاینده‌ها را منتشر می‌کنند و سلامت شهروندان و کیفیت هوای تهران را به خطر می‌اندازند.

بحران موتورسیکلت‌ های فرسوده در ایران

مطابق آخرین آمار، ۱۲.۵ میلیون موتورسیکلت در سراسر کشور فعال هستند که بیش از ۹۰ درصد آن‌ها فرسوده و غیر استاندارد به حساب می‌آیند. این موتورسیکلت‌ها به دلیل تکنولوژی قدیمی کاربراتوری و سوخت‌سوزی ناکامل، سالانه بیش از ۱۲ میلیارد لیتر بنزین مصرف می‌کنند و حجم عظیمی از آلاینده‌های هوا را منتشر می‌کنند. در تهران نیز وضعیت مشابهی دیده می‌شود؛ با حدود ۲.۶ تا ۳ میلیون موتورسیکلت فعال و ۷۶ تا ۹۰ درصد فرسوده بودن آن‌ها، ناوگان موتورسیکلت‌های شهری نه تنها سلامت شهروندان را تهدید می‌کند، بلکه کیفیت هوا را کاهش می‌دهد و ذرات معلق (PM2.5) و گازهای آلاینده را در سطح شهر پخش می‌کند. حاتمی، مدیر ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل کشور، اعلام کرده که بیش از ۱۱ میلیون موتورسیکلت فرسوده در کشور فعال هستند و سالانه بیش از ۱۲ میلیارد لیتر بنزین می‌سوزانند.

ضعف سیاست‌های جایگزینی موتورسیکلت

ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و وزارت نفت، طرح جایگزینی ۲۰ هزار موتورسیکلت برقی را در دستور کار دارند؛ رقمی که در برابر بیش از ۱۱ میلیون موتور فرسوده قطره‌ای در اقیانوس محسوب می‌شود. علاوه بر این، هیچ ساختار عملیاتی جدی برای جمع‌آوری موتورسیکلت‌ های فرسوده در خیابان‌ها توسط مأموران وجود ندارد و روند جایگزینی محدود به سیاست‌های نمایشی و آماری است. همچنین، تسهیلات مالی و قیمت موتورهای برقی به گونه‌ای است که بخش عمده شهروندان توان خرید آن را ندارند و این امر موجب ادامه استفاده از موتورسیکلت‌های فرسوده شده است. تجربه گذشته نیز نشان داده که حتی قوانین محدودکننده تولید موتورسیکلت‌های کاربراتوری به‌طور کامل اجرایی نشده و تولید آن‌ها ادامه دارد.

سهم موتورسیکلت‌ها در آلودگی هوا

مطالعات علمی نشان می‌دهد که موتورسیکلت‌ها دومین منبع متحرک انتشار ذرات معلق و گازهای آلاینده در کلان‌شهرها هستند. سهم کل موتورسیکلت‌ها در آلودگی هوا کمتر از خودروهای سنگین و منابع صنعتی است، اما هر موتور فرسوده چندین برابر استانداردهای جهانی CO و هیدروکربن‌های نسوخته منتشر می‌کند. در تهران، با بیش از ۲.۶ میلیون موتورسیکلت فعال و درصد بالای فرسودگی، این آلاینده‌ها به‌طور مستقیم کیفیت هوای پایتخت را کاهش می‌دهند و زمینه بروز بیماری‌های تنفسی، قلبی و ریوی را فراهم می‌کنند. کارشناسان هشدار می‌دهند که بدون برنامه جامع جمع‌آوری و جایگزینی، بحران ادامه خواهد یافت.

وضعیت نوسازی و تولید موتورسیکلت

در نیمه اول سال جاری، حدود ۳۱۰ هزار دستگاه موتورسیکلت تولید شده و پیش‌بینی می‌شود تولید سالانه به ۵۵۰ تا ۶۰۰ هزار دستگاه برسد. با این میزان تولید، نوسازی ناوگان فرسوده به هیچ عنوان پاسخگوی بحران موجود نیست. کارشناسان تأکید دارند که نوسازی موتورسیکلت‌ های فرسوده باید همراه با زیرساخت‌های شارژ و تسهیلات مالی برای خرید موتورسیکلت‌ های برقی انجام شود تا اثرگذاری واقعی بر کاهش آلودگی و مصرف سوخت مشاهده شود. در غیر این صورت، حجم آلاینده‌ها و سوخت‌سوزی غیرکارآمد همچنان ادامه خواهد یافت.

پیامدهای اجتماعی و اقتصادی موتورسیکلت‌ های فرسوده

فرسودگی موتورسیکلت‌ها نه تنها تهدید زیست‌محیطی، بلکه بار اقتصادی و سلامت عمومی ایجاد می‌کند. مصرف بیش از ۱۲ میلیارد لیتر بنزین سالانه در موتورسیکلت‌ های فرسوده، علاوه بر تحمیل هزینه‌های اقتصادی، انتشار ذرات معلق، VOC و NOx را افزایش می‌دهد و سلامت کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای را تحت تأثیر قرار می‌دهد. کارشناسان هشدار می‌دهند که بدون اجرای قوانین جمع‌آوری موتورسیکلت‌ های فرسوده و تسهیلات مناسب خرید موتورسیکلت برقی، شهروندان سال‌ها در معرض خطر آلودگی و بیماری‌های مرتبط با هوا خواهند بود.

جمع‌بندی تحلیلی

آمار نشان می‌دهد که ۸۰ درصد موتورسیکلت‌ های فرسوده کشور سهم بزرگی در بحران آلودگی هوا دارند و اقدامات فعلی برای جایگزینی آن‌ها ناکافی است. نبود ساختار اجرایی برای جمع‌آوری موتورسیکلت‌ های فرسوده و محدودیت‌های مالی برای خرید موتورسیکلت برقی، بحران موجود را تشدید می‌کند. کارشناسان پیشنهاد می‌کنند که طرح‌های نوسازی باید با زیرساخت‌های شارژ، سیاست‌های تشویقی و جمع‌آوری فعال موتورها همراه باشد تا کاهش آلودگی و مصرف سوخت به‌صورت واقعی محقق شود. در غیر این صورت، استفاده از موتورسیکلت‌ های فرسوده همچنان تهدیدی برای سلامت شهروندان و محیط زیست خواهد بود.