راهنمای کامل انواع خودروهای هیبریدی ؛ کدام هیبرید در ایران ارزش خرید بیشتری دارد؟

خودروهای هیبریدی (Hybrid Cars) تقریباً سه دهه است که وارد خیابان‌ها شده‌اند. استقبال مشتریان از این نوع خودروها صعودی بوده و هر ساله بخش قابل توجهی از مدل‌های به‌ فروش‌ رسیده در سرتاسر دنیا به این نوع خودروها اختصاص دارد. پیشرانه‌ های هیبریدی به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند که عبارتند از هیبریدی معمولی (HEV)، هیبریدی شارژی (PHEV) و هیبریدی ملایم یا خفیف (MHEV). هر یک از این پیشرانه‌ ها از لحاظ ساختار و عملکرد دارای تفاوت‌های بنیادینی با همدیگر بوده و دارای مزایا و معایب خود هستند.

معنی هیبرید در خودرو

هیبرید یا با تلفظ صحیح‌تر هایبرید (Hybrid) از واژه لاتین hybrida برگرفته شده و معادل فارسی آن را می‌توان کلمه‌هایی مثل ترکیبی، دو رگه و یا پیوندی دانست. در دنیای خودرو این واژه برای خودروهایی به کار برده می‌شود که از پیشرانه ترکیبی بهره می‌برند. به این معنی که موتور بنزینی اصلی با یک سامانه کمکی برقی همکاری می‌کند.

خودروی هیبریدی معمولی (HEV) به چه خودرویی گفته می‌شود؟

وقتی بیشتر مردم از واژه هیبرید در مباحث خودرویی استفاده می‌کنند، منظورشان همین نوع است. این نوع پیشرانه با نسخه‌های اولیه تویوتا پریوس متولد شد. در این سیستم، یک موتور بنزینی تأمین‌ کننده اصلی نیرو است، اما در برخی شرایط خاص، این کار به موتور یا موتورهای برقی محول می‌شود.

در این خودروها نیازی به شارژ دستی وجود ندارد؛ به همین خاطر خبری از درگاه شارژ نیست. بسته به شرایط رانندگی، در این خودروها کار تأمین نیرو به صورت خودکار بین موتور بنزینی و الکتریکی جابجا می‌شود. موتور بنزینی در شتاب‌گیری شدید و سرعت‌های بزرگراهی فعال‌تر است. موتور برقی در سرعت‌های پایین، حرکت آرام و ترافیک شهری ایفای نقش می‌کند.

برخی سامانه‌های هیبریدی، مانند سیستم دو موتوره هوندا، حتی می‌توانند در بزرگراه برای مدت کوتاه موتور بنزینی را خاموش و از مدار خارج کنند. با این کار مصرف سوخت کاهش می‌یابد.

در خودروهای هیبریدی معمولی، باتری از طریق ترمزگیری و کاهش سرعت و یا توسط موتور بنزینی شارژ می‌شود. این نوع خودروها معمولاً از مصرف سوخت بسیار پایین‌تری نسبت به مدل‌های صرفاً بنزینی برخوردار هستند. بر اساس آمار رسمی آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا (به اختصار EPA)، بسیاری از خودروهای هیبرید معمولی مصرف سوختی بین ۴.۷ تا ۵.۸۸ لیتر دارند.

از نظر کاربری و نحوه استفاده روزمره، این خودروها تفاوتی با مدل‌های بنزینی ندارند. به این معنی که کافی است مثل یک خودروی بنزینی راننده باک را پر کرده و با آن رانندگی کند؛ بقیه کارهای لازم در پشت صحنه و توسط خود خودرو انجام می‌شود. هیبریدهای مدرن دیگر مثل مدل‌های اولیه سنگین، کند و تنبل نیستند. حتی در برخی مدل‌ها، نسخه هیبریدی قوی‌تر و لوکس‌تر از نسخه بنزینی بوده و عملکرد چابک‌تری دارد.

برای مثال، نسل جدید مدل‌هایی مانند تویوتا کمری و RAV4 اکنون فقط با پیشرانه هیبریدی عرضه می‌شوند. در ایران هم لاماری ایما HEV با پیشرانه هیبریدی معمولی حضور دارد.

ساختار خودروهای پلاگین هیبرید یا هیبریدی شارژی؛ چند قدم تا برقی شدن کامل

خودروهای پلاگین هیبرید یا هیبریدی شارژی (به اختصار PHEV) جدیدتر از مدل‌های هیبرید معمولی بوده و در مقایسه با آنها گزینه‌های جذاب‌تری به شمار می‌روند. در این نوع خودروها هم پیشرانه شامل یک موتور بنزینی اصلی و یک یا چند موتور برقی کمکی می‌شود. اما نکته حائز اهمیت اینکه موتور برقی به کار رفته در خودروهای هیبریدی شارژی خیلی قوی‌تر از نمونه موجود در هیبریدی‌های معمولی است و توسط باتری‌ به مراتب حجیم‌تر تغذیه می‌شود. به لطف این ویژگی، خودروهای هیبریدی شارژی توانایی حرکت در حالت تمام الکتریکی را دارند. بنابراین، راننده می‌تواند از این نوع خودرو در حالت برقی و بدون نیاز به روشن شدن موتور بنزینی برای ترددهای روزمره شهری استفاده کند.

همانطور که از نام پلاگین هیبرید پیداست، این نوع خودروها دارای درگاه شارژ هستند. از این رو، امکان اتصال مستقیم آنها به پریز برق و شارژ باتری وجود دارد. نسل جدید خودروهای هیبریدی شارژی قادر هستند چند ده کیلومتر مسافت را در حالت تمام الکتریکی طی کنند. برای نمونه، نسخه پلاگین هیبرید تویوتا پریوس امکان پیمایش تا ۴۴ مایل یا ۷۰ کیلومتر مسافت را در این حالت دارد. همچنین به گفته کمپانی ژاپنی، RAV4 جدید تا ۵۰ مایل یا ۸۰ کیلومتر مسافت را در حالت تمام الکتریکی پشت سر می‌گذارد.

برخی از مدل‌های چینی پا را فراتر نهاده و به لطف نصب باتری‌های حجیم برد بسیار بیشتری دارند. برای مثال شاسی بلند هیبریدی شارژی زیکر 9X انرژی خود را از یک باتری ۷۰ کیلووات ساعتی دریافت می‌کند. طبق استاندارد چینی CLTC این باتری تا ۳۰۲ کیلومتر شارژدهی دارد که در صورت تحقق در دنیای واقعی، رقمی شگفت‌انگیز خواهد بود. باید به این نکته اشاره کنیم که برد واقعی به شرایط آب و هوایی، وزن خودرو، ترافیک و سبک رانندگی بستگی دارد.

به طور کلی، خودروهای پلاگین هیبرید یا هیبریدی شارژی را باید حد واسط میان مدل‌های هیبرید معمولی و تمام برقی دانست. همانگونه که در بالا نیز ذکر کردیم، کاربری ایده‌آل خودروهای پلاگین هیبرید به انجام ترددهای روزمره در مسیرهای کوتاه با نیروی برق مربوط می‌شود. به این ترتیب که شب خودرو را شارژ کنید و روز بعد دوباره از آن استفاده نمایید. در سفرهای طولانی نیز می‌توان روی موتور بنزینی و باک پر حساب باز کرد. در این حالت خودرو مانند یک مدل معمولی عمل می‌کند.

خودروهای پلاگین هیبرید معمولاً چند هزار دلار گران‌تر از مدل‌های هیبرید معمولی هستند. به همین خاطر، خرید آنها زمانی منطقی‌تر است که بتوان از قابلیت حرکت در حالت تمام برقی آن بهره‌برداری نمود. همچنین این نوع خودروها تنوع کمتری نسبت به مدل‌های هیبریدی معمولی دارند. در کشور ما، فونیکس تیگو ۸ پرو پلاگین هیبرید +e، تیگو ۷ پرو پلاگین هیبرید +e و میتسوبیشی اوتلندر PHEV با پیشرانه هیبریدی شارژی حضور دارند.

خودروی هیبرید ملایم یا مایلد هیبرید (MHEV) به چه مدلی گفته می‌شود؟

اگر پلاگین هیبرید را نسخه برقی‌تر تصور کنیم، هیبرید ملایم یا مایلد هیبرید را باید نسخه کمتر الکتریکی بدانیم. به عبارت دیگر، در پیشرانه‌های پلاگین هیبرید بیشتر به سمت برقی‌سازی حرکت شده، ولی در یک پیشرانه هیبرید ملایم یا خفیف، کماکان بنزین و موتور درون‌سوز هسته اصلی و غالب را تشکیل می‌دهد.

در خودروهای هیبرید ملایم، موتور بنزینی با یک موتور برقی کوچک ترکیب می‌شود. این موتور در مقایسه با نمونه‌های موجود در مدل‌های پلاگین هیبرید و هیبرید معمولی کوچک‌تر بوده و یک باتری خیلی کم حجم آن را تغذیه می‌کند. بیشتر این خودروها از سامانه ۴۸ ولتی بهره می‌برند و موتور برقی اغلب کار استارتر را نیز انجام می‌دهد. این سیستم بیشتر برای نرم‌تر کردن عملکرد سامانه توقف و حرکت خودکار طراحی شده است. شاید بدانید در مدل‌های مجهز به این سامانه، موتور بنزینی هنگام توقف در جایی مثل پشت چراغ قرمز، خاموش می‌شود. در لحظه حرکت دوباره سیستم هیبرید ملایم نیروی اولیه را تأمین می‌کند. این کار باعث نرمی بیشتر و کاهش مصرف سوخت می‌شود. در این خودروها درگاهی برای شارژ دستی وجود ندارد و سیستم به طور کاملاً خودکار کار می‌کند.

این نوع قوای محرکه بیشتر در خودروهای لوکس دیده می‌شود و برندهایی مانند آئودی، ب ام و و مرسدس بنز از استفاده‌کنندگان اصلی آن هستند. شرکت مزدا نیز در نسخه‌های شش سیلندر CX-90 و CX-70 چنین سیستمی ارائه می‌دهد. از خودروهای هیبرید ملایم موجود در ایران می‌توان از جیلی آزکارا و نسخه‌های جدید کیا اسپورتیج و هیوندای توسان نام برد.

کدام نوع خودروی هیبریدی ارزش خرید بیشتری دارد؟

واقعیت این است که هیبرید ملایم بیشتر یک ارتقای فنی برای لوکس‌تر شدن تجربه رانندگی محسوب می‌شود. در این نوع پیشرانه بهبود مصرف سوخت وجود دارد، اما نه آنقدر که خیلی به چشم بیاید و معیار اصلی انتخاب شود.

رقابت اصلی بین خودروهای هیبرید معمولی و پلاگین هیبرید است. اگر در خانه یا محل کار امکان شارژ دارید و روزانه کمتر از ۷۰ کیلومتر رانندگی می‌کنید، مدل‎‌های پلاگین هیبرید یا هیبریدی شارژی انتخاب هوشمندانه‌ای به حساب می‌آیند.. البته به شرطی که قیمت بیشتر هنگام خرید چندان مهم نباشد. برای سایر خریداران، خودروهای هیبرید معمولی همچنان ساده‌ترین و مقرون‌به‌صرفه‌ترین انتخاب برای کاهش مصرف سوخت هستند.

معایب خودروهای هیبریدی

نیست به این نکته اشاره کنیم که خودروهای هیبریدی به دلیل داشتن دو سیستم پیچیده (برقی و بنزینی)، در بلندمدت هزینه‌های تعمیرات خاص خود را دارند. ضمن اینکه باتری به کار رفته در مدل‌های کنونی دارای عمر معینی بوده و بعد از چند سال باید با باتری جدید تعویض شوند. این کار می‌تواند نه‌ تنها کل هزینه صرفه‌جویی‌شده طی چند سال را یکجا ببلعد، بلکه ممکن است مالک را با یک صورت حساب گزاف در شوک فرو ببرد؛ مخصوصاً در شرایط کنونی بازار ایران که هزینه‌ها روز به روز سرسام‌آورتر می‌شوند.

عمر باتری خودروهای هیبریدی چقدر است؟

باتری یک خودروی هیبریدی معمولاً حداقل ۸ سال عمر کرده و کارکردی در حدود ۱۶۰ تا ۲۴۰ هزار کیلومتر را پوشش می‌دهد. برای اینکه خیال مشتریان راحت شود، بیشتر خودروسازان برای این قطعه حیاتی وارانتی ۸ تا ۱۰ ساله ارائه می‌کنند. در کشور ما، در صورت نیاز به تعویض باتری و عدم پوشش گارانتی هزینه نهایی می‌تواند بسیار بالا باشد، به خصوص در مقطع زمان کنونی که نوسانات ارز خیلی زیاد است.

جمع‌بندی؛ کدام نوع خودروی هیبریدی بهتر است؟

بازار خودرو اکنون بیشتر از هر زمان دیگری به سمت تنوع قوای محرکه حرکت کرده است. انتخاب میان هیبرید معمولی، پلاگین هیبرید و هیبرید ملایم به سبک زندگی و بودجه مشتریان بستگی دارد. اگر زیرساخت شارژ در دسترس باشد، خودروهای پلاگین هیبرید یا همان هیبریدی شارژی به دلیل بهره‌مندی همزمان از مزایای مدل‌های تمام برقی و بنزینی می‌توانند تجربه‌ای متفاوت ارائه دهند. در غیر این صورت، هیبرید معمولی همچنان بهترین توازن میان هزینه، کارایی و سادگی استفاده را فراهم می‌کند.

سوالات متداول (FAQ) درباره انواع خودروهای هیبریدی

آیا خودروهای هیبرید معمولی امکان اتصال به پریز و شارژ کردن با برق را دارند؟

خیر؛ خودروهای هیبرید معمولی (HEV) مانند تویوتا پریوس یا لاماری ایما، امکان اتصال به پریز برق را ندارند. باتری این خودروها به‌ صورت خودکار از طریق موتور بنزینی و سیستم ترمزگیری (بازیابی انرژی) شارژ می‌شود.

تفاوت اصلی خودروی هیبرید معمولی با پلاگین هیبرید یا هیبریدی شارژی در چیست؟

مهم‌ترین تفاوت در نحوه شارژ و توان پیمایش برقی است. خودروهای پلاگین هیبرید باتری بزرگتر و موتور قوی‌تری دارند، با کابل شارژ می‌شوند و می‌توانند مسافتی چند ده کیلومتری را بدون روشن شدن موتور بنزینی طی کنند. اما یک خودروی هیبرید معمولی فقط در مسافت‌های بسیار کوتاه و سرعت‌های پایین از موتور برقی استفاده می‌کند.

عمر باتری خودروهای هیبریدی چقدر است و آیا تعویض آن در ایران صرفه اقتصادی دارد؟

به طور معمول باتری این خودروها بین ۸ تا ۱۰ سال عمر می‌کند. با توجه به نوسانات ارز در ایران، هزینه تعویض باتری می‌تواند بسیار بالا باشد؛ بنابراین توصیه می‌شود هنگام خرید خودروی هیبریدی کارکرده، حتماً سلامت باتری (Health Check) در مراکز تخصصی بررسی شود.

اگر شارژ باتری خودروی پلاگین هیبرید (PHEV) تمام شود، خودرو متوقف می‌شود؟

به طور خلاصه باید گفت خیر. یکی از مزایای اصلی خودروهای هیبریدی شارژی یا پلاگین هیبرید این است که پس از اتمام شارژ باتری، موتور بنزینی به طور خودکار وارد مدار شده و خودرو مانند یک مدل بنزینی عادی به حرکت خود ادامه می‌دهد.

خودروی هیبرید ملایم (MHEV) چقدر در کاهش مصرف سوخت تأثیر دارد؟

تأثیر سیستم هیبرید ملایم بر کاهش مصرف سوخت ناچیز و خیلی کمتر از سایر پیشرانه‌های هیبریدی است. هدف اصلی این سیستم، نرم‌تر کردن تجربه رانندگی در ترافیک است، نه پیمایش با نیروی برق.

کدام نوع خودروی هیبریدی برای ترافیک سنگین شهرهایی مثل تهران مناسب‌تر است؟

برای ترافیک‌های سنگین، خودروهای هیبرید معمولی (HEV) و پلاگین هیبرید (PHEV) بهترین گزینه هستند. موتور برقی این خودروها در ترافیک و سرعت‌های پایین مصرف سوخت را به میزان قابل توجهی کاهش داده و حتی به صفر می‌رساند؛ ضمن اینکه استهلاک موتور بنزینی به شدت کاهش یابد.