تاریخچه بوگاتی؛ داستان مردی که هنر را به خودرو تبدیل کرد
کمتر خودروسازی را می‌توان پیدا کرد که نامش همزمان با مهندسی، مسابقه، اشرافیت، طراحی و هنر گره خورده باشد. بوگاتی یکی از معدود برند هایی است که خودروهایش را نمی توان فقط با اعداد و مشخصات فنی توضیح داد.
به گزارش آخرین خودرو، پشت هر بوگاتی، از نخستین خودروهای اتوره بوگاتی تا هایپر کارهای امروزی، نوعی نگاه وجود دارد: خودرو فقط وسیله‌ای برای جابه جایی نیست؛ باید از نظر مهندسی دقیق باشد، از نظر طراحی زیبا باشد و حتی زمانی که خاموش است، شخصیت داشته باشد. این نگاه البته از ابتدا وجود داشت و ریشه آن به مردی بازمی گردد که خودش را بیشتر یک هنرمند و سازنده می دانست تا صرفاً مهندس.
اتوره بوگاتی؛ آغاز یک خانواده عجیب
اتوره آرکو ایزیدورو بوگاتی در سال ۱۸۸۱ در میلان ایتالیا متولد شد؛ اما بخش مهمی از زندگی حرفه‌ای او در فرانسه شکل گرفت.
خانواده بوگاتی اساساً خانواده‌ای هنری بود. پدرش، کارلو بوگاتی، طراح و سازنده مبلمان و اشیای تزئینی بود و برادرش، رِمْبرانت بوگاتی، بعدها به یکی از مجسمه سازان شناخته شده تبدیل شد. بنابراین شاید عجیب نباشد که اتوره از همان ابتدا خودرو را فقط مجموعه‌ای از قطعات مکانیکی نمی دید.
او در سال‌های ابتدایی قرن بیستم روی چند پروژه خودرویی کار کرد و سرانجام در سال ۱۹۰۹ کارخانه خود را در مولشایم، در منطقه آلزاس، راه انداخت؛ جایی که بعدها به قلب امپراتوری بوگاتی تبدیل شد. اتوره از همان ابتدا روی یک اصل پافشاری داشت: خودرو باید علاوه بر عملکرد، زیبا باشد. همین ترکیب بعدها به امضای بوگاتی تبدیل شد.
Type 13؛ اولین نشانه‌های یک فلسفه
یکی از نخستین خودروهای مهم بوگاتی، Type ۱۳ بود. این خودرو شاید در مقایسه با بوگاتی‌های افسانه‌ای دهه‌های بعد چندان باشکوه به نظر نرسد، اما برای شناخت فلسفه اتوره اهمیت زیادی دارد. بوگاتی به جای دنبال کردن صرف قدرت موتور، روی وزن کم، هندلینگ و دقت مهندسی تمرکز کرد. نتیجه، خودرویی کوچک و سبک بود که در مسابقات عملکردی فراتر از انتظار نشان داد.
این همان مسیری بود که بعدها بوگاتی را به یکی از مهم‌ترین نام‌های دنیای مسابقات اتومبیلرانی تبدیل کرد.
Type 35؛ ماشینی که نام بوگاتی را افسانه‌ای کرد
اگر قرار باشد تنها یک خودرو را به عنوان نماد دوران طلایی اتوره بوگاتی انتخاب کنیم، احتمالاً Type ۳۵ بهترین گزینه است.
Type ۳۵ از موفق‌ترین خودروهای مسابقه‌ای تاریخ محسوب می شود و در دهه ۱۹۲۰ موفقیت‌های فراوانی در مسابقات به دست آورد. طراحی سبک، شاسی دقیق، موتور قدرتمند و مهم‌تر از همه هندلینگ فوق العاده، باعث شد Type ۳۵ به یکی از شاخص‌ترین خودروهای مسابقه‌ای زمان خود تبدیل شود.
اما اتوره بوگاتی فقط به دنبال پیروزی در مسابقه نبود. او می خواست خودروهایش زیبا هم باشند و همین موضوع، تفاوت بوگاتی با بسیاری از رقبای آن دوران بود.
از مسابقه تا اشرافیت؛ Type 41 Royale
در دهه ۱۹۲۰، اتوره تصمیم گرفت وارد قلمرو کاملاً متفاوتی شود. اگر Type ۳۵ نماد سرعت و مسابقه بود، Type ۴۱ Royale نماد شکوه و تجمل بود.
Royale خودرویی بسیار بزرگ، گران قیمت و مجلل بود که برای مشتریانی در سطح خاندان‌های سلطنتی طراحی شده بود اما بازار خودروهای فوق لوکس در آستانه رکود بزرگ اقتصادی قرار داشت و Royale نتوانست به موفقیت تجاری مورد انتظار برسد با این حال، اهمیت آن برای تاریخ بوگاتی بسیار بیشتر از تعداد فروشش بود.
Royale نشان داد که اتوره حاضر نبود بوگاتی را صرفاً به یک سازنده خودروهای مسابقه‌ای محدود کند او می خواست بوگاتی در هر حوزه‌ای که وارد می شود، استاندارد خودش را تعریف کند.
ژان بوگاتی؛ وقتی هنر خانوادگی وارد خودرو شد
در دهه ۱۹۳۰، نسل بعدی خانواده بوگاتی نیز نقش مهم‌تری پیدا کرد؛ ژان بوگاتی، پسر اتوره، به تدریج به یکی از مهم‌ترین طراحان تاریخ این برند تبدیل شد. اگر اتوره بیشتر به مهندسی و ساختار خودرو توجه داشت، ژان توانست طراحی بدنه را به سطحی تازه برساند. نتیجه این همکاری خانوادگی را می توان در خودروهایی مانند Type ۵۷ دید.
Type ۵۷ در سال ۱۹۳۴ معرفی شد و بعدها پایه‌ای برای برخی از زیباترین بوگاتی‌های تاریخ شد. در اینجا دیگر مرز میان خودرو و اثر هنری بسیار باریک شده بود.
Type 57؛ نقطه اوج بوگاتی کلاسیک
Type ۵۷ شامل نسخه‌ها و بدنه‌های مختلفی بود؛ اما بعضی نمونه‌ها امروز به عنوان شاهکارهای طراحی خودرو شناخته می شوند.
از جمله معروف‌ترین آنها Type 57SC Atlantic است که با طراحی ژان بوگاتی به یکی از ارزشمندترین و شناخته شده‌ترین خودروهای کلاسیک جهان تبدیل شد.
اما Type ۵۷ فقط یک خودروی زیبا نبود. نسخه Type 57C با استفاده از سوپرشارژر، عملکرد بالاتری ارائه می کرد و ترکیب عملکرد، راحتی و طراحی را به شکل متفاوتی کنار هم قرار می داد.
و درست در همین خانواده بود که یکی از جالب‌ترین بوگاتی‌های تاریخ متولد شد؛ خودرویی که سرنوشتش با ایران گره خورد.
یک هدیه برای ولیعهد ایران؛ بوگاتی شاه
در سال ۱۹۳۹، دولت فرانسه برای محمدرضا پهلوی، ولیعهد وقت ایران، که به تازگی با شاهدخت فوزیه مصری ازدواج کرده بود، یک هدیه ویژه در نظر گرفت. این هدیه یک بوگاتی معمولی نبود. یک شاسی Type 57C با شماره ۵۷۸۰۸ انتخاب شد و بدنه‌ای ویژه توسط Carrosserie Vanvooren در پاریس برای آن ساخته شد؛ بدنه‌ای با زبان طراحی نزدیک به آثار Figoni et Falaschi.
خودرو دارای موتور ۳.۳ لیتری هشت سیلندر خطی، دو میل سوپاپ و سوپرشارژر بود و از نظر طراحی نیز ویژگی‌های بسیار خاصی داشت؛ از جمله گلگیرهای کاملاً پوشیده، سقف جمع شونده‌ای که زیر یک پنل پنهان می شد و شیشه جلو که می توانست داخل بدنه پایین برود.
امروز منابع رسمی Petersen Automotive Museum و Bugatti این خودرو را با عنوان ۱۹۳۹ Bugatti Type 57C “Shah” معرفی می کنند. خود Petersen نیز تأیید می کند که خودرو هدیه دولت فرانسه به محمدرضا پهلوی بوده و اکنون در مجموعه موزه قرار دارد. اما داستان «بوگاتی شاه» تازه از اینجا جالب می شود.
برخلاف چیزی که در بعضی منابع اینترنتی نوشته شده، فروش این خودرو ارتباطی با پس از انقلاب ۱۳۵۷ ندارد.
Bugatti در یک مطلب رسمی درباره این خودرو می نویسد که «Shah» در سال ۱۹۵۹ از گاراژ سلطنتی فروخته شد؛ مبلغ معامله معادل حدود ۲۷۵ دلار بوده است. این تاریخ با اطلاعات مستندی که از مسیر مالکیت خودرو در اختیار داریم نیز همخوانی دارد پس روایت مشهور «خودرو تا انقلاب در گاراژ سلطنتی ماند و بعد با قیمت ناچیزی فروخته شد» را باید با احتیاط بسیار زیاد خواند.
بخش مهمی از این روایت در سال‌های بعد در سایت‌های خودرویی تکرار شده و حتی بعضی منابع نوشته‌اند خودرو در سال ۱۹۷۹ از ایران خارج شده است؛ اما این ادعا با تاریخ فروش ۱۹۵۹ که Bugatti به صورت رسمی منتشر کرده، سازگار نیست.
پس از فروش نیز خودرو سرنوشت ساده‌ای نداشت. در ادامه مسیر خود، خودرو به اروپا رسید و سال‌ها در اختیار مالکان بعدی بود. در این دوره وضعیت خودرو به تدریج از شرایط اولیه خود فاصله گرفت و حتی موتور اصلی آن با یک موتور V8 آمریکایی جایگزین شد و در نهایت خودرو برای بازسازی اساسی به انگلستان رفت.
در سال ۱۹۸۳، عملیات بازسازی توسط Rod Jolly انجام شد و با کمک Louis Giron، از کارکنان سابق بوگاتی، خودرو به شکل اصلی خود بازگردانده شد. Bugatti نیز به صورت رسمی تأیید می کند که خودرو پس از فروش در ۱۹۵۹ تا زمان بازسازی کامل در سال ۱۹۸۳ از دید عموم پنهان مانده بود.
بعدها ۵۷۸۰۸ دوباره وارد بازار خودروهای کلاسیک شد و در سال ۲۰۰۱، این خودرو در حراج RM Auctions در Amelia Island با قیمت ۱.۷۶ میلیون دلار به فروش رسید. برای خودرویی که حدود چهار دهه قبل تنها با مبلغی معادل ۲۷۵ دلار از گاراژ سلطنتی خارج شده بود، این تغییر ارزش حیرت انگیز بود اما ارزش واقعی این بوگاتی فقط در قیمت آن خلاصه نمی شد.
این خودرو یکی از معدود نمونه‌های Type 57C با بدنه کاملاً ویژه Vanvooren بود و علاوه بر طراحی خاص، سابقه سلطنتی مستندی نیز داشت. امروز شماره شاسی ۵۷۸۰۸ نیز در منابع موزه‌ای مستقل ثبت شده و Petersen Automotive Museum مالکیت آن را در مجموعه خود اعلام می کند.
پس مانی خوشبین صاحب بوگاتی شاه بود؟
چند سال پیش تصاویری از این بوگاتی در کنار مانی خوشبین منتشر شد و ماجرا در شبکه‌های اجتماعی به شکلی گسترده چرخید.
برای بسیاری از مخاطبان، نتیجه طبیعی این بود: بوگاتی شاه ایران را مانی خوشبین خریده!
اما این برداشت درست نیست. در ژوئیه ۲۰۲۱، خود مانی خوشبین ویدیویی با عنوان Petersen Museum Dropped Off the Shah of Iran’s Bugatti! منتشر کرد. همین عنوان تقریباً پاسخ را در خود دارد: موزه Petersen خودرو را برای او آورده بود. توضیحات همان ویدیو نیز خودرو را متعلق به مجموعه Petersen معرفی می کند و ماجرا در قالب حضور خودرو نزد مانی و تولید محتوای خودرویی اتفاق افتاده است، نه خرید آن توسط مانی.
از طرف دیگر، صفحه رسمی Petersen Automotive Museum نیز این خودرو را همچنان در Collection of the Petersen Automotive Museum معرفی می کند.
بنابراین تا جایی که اسناد معتبر در دسترس نشان می دهند، مانی خوشبین مالک بوگاتی شاه نیست. این البته چیزی از جذابیت آن تصاویر کم نمی کند؛ اتفاقاً داستان واقعی جالب‌تر است. یک بوگاتی تک نمونه با سابقه سلطنتی ایران برای مدتی از مجموعه Petersen خارج شد تا در اختیار مانی خوشبین قرار بگیرد و از آن فیلم و عکس تهیه شود؛ اتفاقی که بعدها زمینه‌ساز برداشت اشتباه درباره مالکیت خودرو شد چرا که در تاریخ خودرو، این تفاوت کوچک میان «در اختیار داشتن برای نمایش یا فیلمبرداری» و «مالک بودن» بسیار مهم است.
جنگ جهانی دوم؛ پایان دوران طلایی
درست زمانی که بوگاتی به یکی از برجسته‌ترین نام‌های صنعت خودرو تبدیل شده بود، جنگ جهانی دوم شرایط را تغییر داد.
فرانسه اشغال شد و کارخانه مولشایم نیز از شرایط عادی خارج شد. ژان بوگاتی نیز در سال ۱۹۳۹ در یک حادثه رانندگی جان خود را از دست داد، مرگ ژان ضربه بزرگی به خانواده و شرکت بود.
پس از جنگ، بوگاتی دیگر نتوانست جایگاه سابق خود را در بازار خودروهای لوکس و اسپرت بازپس بگیرد و دوران طلایی برند عملاً به پایان رسیده بود.
بوگاتی دوباره متولد می شود؛ EB110
برای چند دهه نام Bugatti بیشتر به عنوان یک میراث تاریخی شناخته می شد تا یک خودروساز فعال. تا اینکه در دهه ۱۹۸۰ یک کارآفرین ایتالیایی به نام Romano Artioli تصمیم گرفت نام بوگاتی را دوباره زنده کند. در ایتالیا، پروژه جدیدی شکل گرفت و در سال ۱۹۹۱ محصولی معرفی شد که قرار بود بوگاتی را دوباره به قله خودروهای اسپرت برگرداند و این خودرو به یاد صد و دهمین سال تولد اتوره بوگاتی نامگذاری شد.
موتور ۳.۵ لیتری V12، چهار توربوشارژر و سیستم چهارچرخ محرک، EB110 را به یکی از پیشرفته‌ترین خودروهای زمان خود تبدیل کرد اما پروژه از نظر اقتصادی دوام نیاورد و شرکت در سال ۱۹۹۵ ورشکست شد؛ در آن زمان حدود ۱۲۸ دستگاه از خودروهای EB110 تولید شده بود و بار دیگر به نظر می رسید بوگاتی قرار است به تاریخ بپیوندد.
فولکس واگن و رؤیای ۱۰۰۰ اسب بخار
در اواخر دهه ۱۹۹۰، گروه Volkswagen نام Bugatti را خرید و پروژه‌ای بسیار جاه طلبانه شکل گرفت. فردیناند پیِش رؤیایی داشت که در آن یک بوگاتی جدید باید همزمان بیش از ۱۰۰۰ اسب بخار قدرت داشته باشد، از سرعت ۴۰۰ کیلومتر بر ساعت عبور کند و در عین حال آن قدر راحت باشد که بتوان با آن به اپرا رفت.
طبق روایت رسمی Bugatti، ایده موتور ۱۸ سیلندر نیز در سال ۱۹۹۷ و در جریان سفر Piëch با قطار سریع السیر ژاپن شکل گرفت؛ جایی که او طرح اولیه موتور را روی یک پاکت کشید. اما در نهایت موتور ۱۸ سیلندر کنار گذاشته شد و پروژه به موتور ۱۶ سیلندر W شکل با حجم ۸ لیتر و چهار توربوشارژر رسید. و نتیجه، Veyron ۱۶.۴ بود.
این بار نه با یک خودروی مسابقه‌ای یا لوکس، بلکه با یکی از پیچیده‌ترین خودروهای تولید انبوه تاریخ دوباره به میدان نبرد برگشته بود
ویرون توانست بیش از ۱۰۰۰ اسب بخار قدرت تولید کند و از مرز ۴۰۰ کیلومتر بر ساعت عبور کند؛ چیزی که تا آن زمان تقریباً غیرممکن به نظر می رسید.
Chiron؛ ادامه یک فلسفه
بعد از ویرون، بوگاتی به سراغ شیرون رفت. شیرون همان فرمول را به سطح بالاتری برد: قدرت بسیار زیاد، سرعت بالا، فناوری پیچیده و در عین حال توجه جدی به طراحی. اما چیزی که در این نسل بیش از هر چیز اهمیت داشت، بازگشت جدی‌تر بوگاتی به مفهوم خودرو به عنوان یک اثر هنری بود. این موضوع در پروژه‌های خاص بعدی حتی پررنگ‌تر شد.
La Voiture Noire؛ یک اثر هنری یک نسخه‌ای
در سال ۲۰۱۹ بوگاتی از La Voiture Noire رونمایی کرد؛ خودرویی تک نسخه‌ای که با الهام از یکی از افسانه‌ای‌ترین بوگاتی‌های تاریخ طراحی شده بود. این خودرو با قیمت ۱۱ میلیون یورو پیش از مالیات فروخته شد و بوگاتی در زمان معرفی آن را گران‌ترین خودروی صفر کیلومتر جهان معرفی کرد. اما ارزش این پروژه فقط در قیمتش نبود.
La Voiture Noire نشان داد بوگاتی دیگر صرفاً سازنده هایپرکار نیست؛ بلکه می خواهد برای مشتری، خودرو را به یک اثر منحصر به فرد تبدیل کند.
Centodieci؛ بازگشت به خاطره EB110
چند ماه بعد، بوگاتی Centodieci را معرفی کرد و Centodieci ادای احترامی به EB110 بود و تنها در ۱۰ دستگاه ساخته شد. جالب اینجاست که سال ۲۰۱۹، سال صد و دهمین سال تولد اتوره بوگاتی بود؛ همان عددی که پیش از این در نام EB110 نیز دیده بودیم.
در اینجا گذشته و حال بوگاتی به هم متصل می شدند. برندی که چند بار در تاریخ تقریباً از بین رفته بود، حالا از تاریخ خودش برای خلق محصولات جدید استفاده می کرد.
Mistral؛ خداحافظی با یک دوران
Mistral نیز یکی دیگر از پروژه‌های خاص دوران مدرن بوگاتی بود؛ یک رودستر که بر پایه معماری Chiron ساخته شد و عملاً به دوران موتور W16 در بوگاتی ادای احترام می کرد.
این خودرو نشان می داد که بوگاتی حتی در سال‌های پایانی دوران W16 نیز حاضر نیست به یک فرمول تکراری بسنده کند.
Tourbillon؛ آغاز فصل بعدی
اما شاید مهم‌ترین نشانه تغییر نسل، Tourbillon باشد. در این خودرو، بوگاتی از موتور W16 فاصله گرفت و به یک موتور ۸.۳ لیتری V16 تنفس طبیعی رسید.
این موتور به تنهایی ۱۰۰۰ اسب بخار تولید می کند و سه موتور الکتریکی نیز مجموعاً ۸۰۰ اسب بخار دیگر به آن اضافه می کنند؛ یعنی قدرت ترکیبی حدود ۱۸۰۰ اسب بخار. اما حتی اینجا هم بوگاتی فقط درباره عدد قدرت صحبت نمی کند.
نام Tourbillon از دنیای ساعت سازی مکانیکی گرفته شده؛ دنیایی که در آن پیچیدگی فنی و هنر ساخت، بخشی از ارزش محصول هستند. این دقیقاً همان چیزی است که از اتوره بوگاتی تا امروز در DNA برند باقی مانده است.
بوگاتی؛ از کارخانه خودرو تا ساختن یک افسانه
اگر تاریخ بوگاتی را از Type ۱۳ تا Tourbillon دنبال کنیم، یک نکته بیش از همه به چشم می آید. بوگاتی هیچ وقت صرفاً درباره ساخت سریع‌ترین خودرو نبوده است.
اتوره بوگاتی در زمانی که صنعت خودرو هنوز در حال شکل گیری بود، متوجه شد که یک خودرو می تواند همزمان یک ماشین مهندسی، یک وسیله کاربردی و یک اثر هنری باشد.
Type ۳۵ این نگاه را در مسابقه نشان داد، Royale آن را وارد دنیای اشرافیت کرد، Type ۵۷ آن را به اوج طراحی کلاسیک رساند و Veyron نشان داد که مهندسی مدرن می تواند غیرممکن را ممکن کند و محصولات مدرن بوگاتی نشان دادند که در بالاترین سطح بازار، مشتری دیگر فقط خودرو نمی خرد؛ بلکه بخشی از یک داستان را می خرد.
شاید به همین دلیل است که یک بوگاتی ۱۹۳۹ که زمانی با حدود ۲۷۵ دلار از یک گاراژ سلطنتی خارج شد، امروز نه فقط به عنوان یک خودروی تاریخی، بلکه به عنوان Bugatti Type 57C “Shah” شناخته می شود؛ خودرویی که داستانش از دربار ایران شروع شد، از اروپا و آمریکا عبور کرد، بارها به مرز نابودی رسید و در نهایت دوباره به جایگاهی شایسته در تاریخ خودرو بازگشت.
با ابهت، خوش استایل و قلدر مثل گرند پریکس ۱۹۷۷
تاریخچه دانگ فنگ ؛ باد شرقی که جهان را درنوردید
تاریخچه شورولت کامارو ؛ داستان تولد رقیب فورد موستانگ
پژو ۴۰۵؛ فاتح اروپا، جاودان در ایران 
