بحران فرساینده در فرآیند فروش خودرو
فرایند فروش خودرو در ایران از یک مسیر ساده به چرخهای فرسایشی تبدیل شده که هم مردم را معطل کرده و هم خودروسازان را زیر فشار نقدینگی برده است.
به گزارش آخرین خودرو، فرایند فروش خودرو امروز به یکی از گرههای اصلی بازار تبدیل شده است؛ گرهای که نهتنها مصرفکننده را در بلاتکلیفی نگه میدارد، بلکه تولیدکننده را هم با بحران نقدینگی و زیان عملیاتی مواجه کرده است. جمشید ایمانی، قائممقام ایرانخودرو، اخیراً در برنامه «میز اقتصاد» شبکه خبر صریح گفت: «قبلاً ما در دو روز خودرو میفروختیم، الان ده روز طول میکشد.» جملهای کوتاه که تصویر دقیقی از عمق بحران ساختاری فروش خودرو ارائه میدهد.
از نگاه مصرفکننده، ماجرا ساده به نظر میرسد؛ ثبتنام طولانی شده، پول دیر آزاد میشود و بازار مدام بالا و پایین میرود. اما پشت این تأخیر ظاهراً ساده، زنجیرهای از اختلالهای اقتصادی قرار دارد که هم مردم و هم خودروسازان را همزمان متضرر میکند. آنطور که فعالان صنعت میگویند، مشکل فقط افزایش قیمت ارز و تورم نیست؛ مسئله اصلی، دیر رسیدن پول به چرخه تولید است.
از ثبتنام چندروزه تا قرعه کشی های فرسایشی
فرایند فروش خودرو در ایران سالهاست با چالشهای متعدد مواجه است. از نیمه دوم دهه ۹۰ شمسی، زمانی که ظرفیت ثبتنام محصولات دو خودروساز اصلی کشور ظرف چند دقیقه پر میشد، مشکلات بهصورت جدی نمایان شد. در آن مقطع، مسئله اصلی محدود بودن عرضه و هجوم تقاضا بود. با شدت گرفتن تحریمها، مدل فروش وارد مرحله قرعهکشی شد و صفهایی شکل گرفت که بیش از آنکه کارکرد اقتصادی داشته باشند، نمادی از ناکارآمدی ساختاری بودند.
اندکی بعد، سامانه فروش یکپارچه خودرو با نام esalecar.ir راهاندازی شد؛ سامانهای که عملاً ظرفیت خودروسازان را تا حدود دو سال آینده پیشخور کرد. طرحی که همزمان مضحک و غیرکارشناسی ارزیابی شد و تبعات مالی آن هنوز ادامه دارد. بهطوریکه برخی خودروسازان، از جمله سایپا، همچنان در تلاشاند از زیر فشار اقتصادی ناشی از همین پیشفروشها کمر راست کنند. اگر روزگاری خرید خودرو فرایندی ساده و کوتاهمدت بود، امروز این مسیر هم برای مردم و هم برای خودروسازان به یک ماراتن فرسایشی تبدیل شده است؛ ماراتنی که هر روز هزینه تازهای روی دست صنعت و جامعه میگذارد.
سازوکار فعلی فرایند فروش خودرو چگونه است؟
در مدل فعلی، خودروساز ابتدا طرح فروش را اعلام میکند و چند روز بعد پنجره ثبتنام باز میشود. متقاضیان طی بازهای معمولاً سه تا پنجروزه درخواست خود را ثبت میکنند. سپس اطلاعات جمعآوری میشود، قرعهکشی با حضور ناظران انجام میگیرد و برندگان موظفاند ثبتنام را قطعی کرده و وجه خودرو را واریز کنند.
تمام این مراحل، حتی بدون در نظر گرفتن الزام وکالتی کردن حسابها، حداقل نزدیک به دو هفته زمان میبرد. دو هفتهای که میلیونها تومان پول مردم و میلیاردها تومان منابع خودروسازان در وضعیت تعلیق باقی میماند. همین تعلیق زمانی، یکی از پرهزینهترین بخشهای فرایند فروش خودرو محسوب میشود.
تعلیق پول در اقتصادی که هر ساعت میلرزد
اصلیترین ایراد این سازوکار، طولانی و کند بودن فرایند ثبتنام است؛ آن هم در شرایط اقتصادی که قیمت ارز، طلا و بسیاری از کالاها حتی در مقیاس ساعتی دچار نوسان میشود. در این مدل، متقاضی خودرو حدود دو هفته در حالت نیمه تعلیق قرار میگیرد. اگر نامش در قرعهکشی دربیاید باید سریع پرداخت کند و اگر درنیاید، زمانی را از دست داده که سرمایهاش میتوانست جای دیگری فعال باشد.
به بیان ساده، پول مردم وارد «خواب اجباری» میشود
اما فشار اصلی متوجه خودروسازان است. دو شرکت بزرگ خودروسازی کشور در حالی با چند صد همت زیان انباشته دستوپنجه نرم میکنند که دقیقاً در همین بازههای زمانی بیشترین آسیب را از نوسانات ارزی میبینند. فاصله میان ثبتنام تا دریافت پول و سپس تبدیل آن به منابع ارزی یا تأمین مواد اولیه، میتواند بهراحتی به زیانی چند صد هزار یا حتی چند میلیون دلاری منجر شود.
مواد اولیه، محصولات پتروشیمی، قطعات وارداتی و حتی هزینههای لجستیک، همگی به نرخ ارز وابستهاند. کافی است در یکی از همین بازههای ثبتنام، موج تازهای از تورم یا جهش ارزی رخ دهد؛ آنوقت هم خودروساز، هم قطعهساز و هم مصرفکننده نهایی همزمان متضرر میشوند.
وقتی زمان، دشمن تولید میشود
فرایند فروش خودرو در شکل فعلی نهتنها مانعی برای بهبود نقدینگی خودروساز است، بلکه خود به عاملی برای تشدید زیان عملیاتی تبدیل شده است. جمله جمشید ایمانی فقط روایت یک تأخیر ساده نیست؛ نشانهای روشن از قفلشدن یک زنجیره اقتصادی است.
زنجیرهای که در آن زمان، پول و تولید از هم فاصله گرفتهاند؛ فاصلهای که هر روز بزرگتر میشود و هزینه آن را هم صنعت میدهد و هم مردم. تا زمانی که این ساختار اصلاح نشود، فرایند فروش خودرو همچنان یکی از اصلیترین عوامل بیثباتی بازار باقی خواهد ماند.
چه مواردی باید اصلاح شوند؟
کاهش بازه ثبتنام خودرو؛ این فرایندها میتوانند در ۴۸ ساعت انجام شوند و بلافاصله پس از اتمام زمان ثبتنام در ساعت ۱۲ شب، قرعهکشی در ساعت ۸ صبح روز بعد انجام شود و سپس به برندگان اعلام شود. در عین حال، برای افزایش دوسویه بهرهوری، میتوان آغاز ثبتنام را ساعت ۰۰:۰۰ پنجشنبه گذاشت و پایان ثبتنام را ساعت ۲۳:۵۹ جمعه؛ چراکه مردم در این بازه فرصت بیشتری برای ثبتنام دارند و در عین حال شرکت برای دریافت پول با عقبافتادگی چالشی مواجه نمیشود و از سوی دیگر، در ساعت ۸ صبح شنبه و پس از اعلام نتایج، افراد میتوانند نسبت به تکمیل ثبتنام خود اقدام کنند.این تنها یکی از روشهای کاهش بازه زمانی ثبتنام و افزایش سرعت این فرایند است که اثرات آن میتواند تأثیرات اقتصادی و روانی مثبتی در جامعه داشته باشد.
فروش شاسی بلند ۱۱ میلیاردی چینی در ۵ دقیقه تکمیل ظرفیت شد!
عرضه آریا با تحویل ۱۸ ماهه ؛ صف خرید همچنان پابرجاست!
خودرو تبدیل به کالای لوکس شد ؛ توان خرید برای اکثر مردم نیست!
افزایش قیمت خودرو ؛ بحرانی که ساخته سیاست ها است 
