چرخ کشنده‌ها در آستانه ایستادن ؛ روایت بحران رانندگان سنگین در کشور

۵۵٪ از ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای ایران فرسوده است؛ رکود بار و کاهش کرایه‌ها فشار اقتصادی رانندگان را شدیدتر کرده است.

بازار اشباع‌شده و ناوگان پیر: چرا رانندگان تحت فشارند؟

به گزارش آخرین خودرو، بازار حمل‌ونقل جاده‌ای ایران نه به دلیل کمبود کامیون، بلکه به دلیل مازاد ناوگان و رکود بار وارد بحران شده است. آخرین آمار رسمی نشان می‌دهد حدود ۴۸۴ هزار دستگاه کامیون و کشنده فعال در جاده‌های کشور وجود دارد. میانگین سن ناوگان بالا و بیش از نیمی از آن فرسوده است، وضعیتی که ایمنی، کیفیت خدمات و درآمد رانندگان را تحت فشار قرار داده است.

ایران در آینه جهان؛ عقب‌ماندگی ناوگان و پیامدها

مقایسه وضعیت ناوگان ایران با کشورهای دیگر ابعاد بحران را روشن می‌کند. در هند میانگین سن ناوگان حدود ۱۰ سال و در اتحادیه اروپا بین ۱۳.۹ تا ۱۴ سال است، در حالی که میانگین سن ناوگان ایران ۱۸ تا ۱۹ سال و بیش از نیمی از کامیون‌ها و کشنده‌ها فرسوده‌اند.

این تفاوت نه تنها عقب‌ماندگی در نوسازی را نشان می‌دهد، بلکه بهره‌وری، مصرف سوخت و استهلاک خودرو را تحت تأثیر قرار می‌دهد. رانندگان ایران برای جبران کاهش درآمد مجبور به رقابت شدید در کرایه‌ها هستند، در حالی که هند و اتحادیه اروپا با نوسازی منظم، سامانه‌های هوشمند مدیریت بار و سیاست‌های حمایتی فشار اقتصادی و استرس ناشی از فرسودگی را کاهش داده‌اند. ناوگان پیر ایران تصویری روشن از ناکارآمدی ساختاری و خطر واقعی برای اقتصاد و رانندگان ارائه می‌دهد.

سقوط کرایه‌ها و فشار اقتصادی؛ رقابت فرسایشی رانندگان

عدم توازن بین عرضه و تقاضا باعث کاهش تدریجی کرایه‌ها شده است. رانندگان تازه‌ وارد تحت فشار اقساط خودرو مجبورند بار را با قیمتی کمتر از نرخ واقعی جابه‌جا کنند؛ به طوری که اگر کرایه واقعی یک مسیر ۵۰ میلیون تومان باشد، برخی رانندگان برای پرداخت قسط حتی با ۴۰ میلیون آن را حمل می‌کنند.

این وضعیت رقابت فرسایشی میان رانندگان باسابقه را ایجاد کرده و درآمد واقعی آن‌ها کاهش یافته است. هزینه‌های تعمیر، لاستیک، روغن و بیمه با نرخ ارز آزاد افزایش یافته و رانندگان حتی با خودروهای قدیمی مجبور به قبول قیمت‌های کمتر هستند. ترکیب ناوگان پیر، بار ناکافی و هزینه‌های سرسام‌آور فشار اقتصادی و استرس مالی رانندگان را دوچندان کرده است.

ناکارآمدی ساختار و سیاست‌گذاری؛ بحران فراتر از اقتصاد

بحران حمل‌ونقل جاده‌ای ایران تنها اقتصادی نیست بلکه ساختاری نیز هست. خصوصی‌سازی ناقص و فقدان نظارت موثر بازار را به شدت آشفته کرده است. کمیسیون‌های متعدد و غیرشفاف، سیستم پراکنده توزیع بار و نبود سامانه جامع باعث شده رانندگان بدون حمایت لازم در رقابت نابرابر گیر کنند. صف‌های طولانی در گمرکات و مراکز تحویل، خودروها را از چرخه حمل خارج کرده و رانندگان را مجبور به اتلاف زمان و انرژی می‌کند.

سامانه جامع بار؛ هوشمند سازی برای کاهش فشار

ایجاد سامانه هوشمند و جامع توزیع بار ضروری است. این سامانه باید تضمین کند هیچ کامیونی خالی حرکت نکند و راننده همیشه بار برای مسیر رفت و برگشت داشته باشد. حرکت خالی به معنی هدررفت گازوییل، انرژی و استهلاک خودرو است و فشار اقتصادی راننده را بیشتر می‌کند. سامانه باید قابلیت برنامه‌ریزی، رصد و مدیریت هوشمند بار و کرایه را داشته باشد تا راننده با آرامش مسیر را طی کند و درآمد واقعی خود را دریافت کند.

حذف خودروهای فرسوده؛ نوسازی هدفمند ناوگان

ناوگان پیر بزرگ‌ترین تهدید برای کیفیت و ایمنی حمل‌ونقل و درآمد رانندگان است. خودروهای فرسوده باید تحت فرایند شفاف و هدفمند از چرخه خارج شوند. راننده خودش درخواست نوسازی بدهد و بازرگان یا سامانه مطابق ضوابط آن را پیگیری کند. اسقاط خودرو باید واقعی باشد و نه صرفاً گواهی روی کاغذ. تسهیلات نوسازی باید هدفمند و در دسترس راننده واقعی باشد، نه دلال‌ها.

تسریع تخلیه بار و پرداخت شفاف کرایه‌ها؛ کلید بهره‌وری

راننده نباید ساعت‌ها یا روزها منتظر تخلیه بار باشد. صف‌های طولانی در گمرکات یا نقاط تحویل خودرو را از چرخه حمل خارج می‌کند و راننده مجبور به اتلاف زمان و هزینه اضافی می‌شود. مراجع تخلیه باید پاسخگو باشند و در صورت تأخیر جریمه شوند. پرداخت کرایه باید هوشمند و به موقع باشد؛ بخشی قبل از تحویل بار و مابقی پس از تأیید مسیر و تکمیل تحویل واریز شود. آزادسازی کرایه همراه با شفافیت در نرخ و هزینه‌ها باعث تصمیم‌گیری منطقی رانندگان و کاهش فشار اقتصادی می‌شود.

جمع‌بندی: بحران حمل‌ونقل جاده‌ای در انتظار تصمیم اشتباه

حمل‌ونقل جاده‌ای ایران در شرایطی بحرانی گرفتار شده؛ ناوگان پیر، بازار اشباع و سیاست‌گذاری ناکارآمد زنجیره حمل‌ونقل را به مرز فروپاشی کشانده است. تا زمانی که:

خودروهای فرسوده همچنان در چرخه فعال باشند،

سامانه توزیع بار شفاف و هوشمند شکل نگیرد،

کرایه‌ها بدون مدیریت اصولی و سریع باقی بماند،

هر کامیون جدید نه کمکی، بلکه بار اضافی بر بحران خواهد بود. وضعیت فعلی رانندگان را در فشار اقتصادی شدید، اتلاف زمان و استهلاک بالای خودرو گرفتار کرده است و بازار هر روز شکننده‌تر می‌شود. بدون اصلاح ساختار، حمایت هدفمند از رانندگان و هوشمند سازی سامانه‌ها، حمل‌ونقل جاده‌ای ایران در آستانه فروپاشی و رکود طولانی‌ مدت باقی خواهد ماند و هیچ راه میانبری وجود ندارد.