فصل صفر قسمت پنجم : عمر مفید خودروهای برقی چقدر است و چگونه می‌توان طول عمر آن‌ را افزایش داد؟

فصل صفر قسمت پنجم : عمر مفید خودروهای برقی چقدر است و چگونه می‌توان طول عمر آن‌ را افزایش داد؟

اگر چند سال پیش از خریداران  ایرانی درباره خودروی برقی می‌پرسیدید، احتمالاً بحث به مصرف سوخت صفر و شتاب هیجان انگیز ختم می‌شد. امروز اما سؤال جدی‌تر شده است: «این ماشین چند سال برایم کار می‌کند؟» مخصوصاً حالا که اولین سری های خودروهای تمام  برقی وارداتی و مونتاژی  در کشور تردد می‌کنند و بعضی‌شان کارکرد قابل‌توجهی را ثبت کرده‌اند، نگاه‌ها از هیجان اولیه فاصله گرفته و به سمت دوام واقعی رفته است.

عمر باتری‌های لیتیوم-یون؛ از کاتالوگ تا بررسی های عملی

اغلب خودروهای برقی فعلی از باتری‌های لیتیوم-یون با شیمی NMC یا LFP استفاده می‌کنند. از نظر فنی، این باتری‌ها بسته به نوع ساختار سلول و مدیریت حرارتی، بین حدود ۱۲۰۰ تا ۳۰۰۰ سیکل شارژ کامل را تحمل می‌کنند. اگر هر سیکل را معادل ۳۰۰ تا ۴۰۰ کیلومتر در نظر بگیریم، روی کاغذ به اعدادی می‌رسیم که گاهی از۵۰۰ هزار کیلومتر هم فراتر می‌رود.

اما تجربه صنعت خودرو همیشه نشان داده که اعداد آزمایشگاهی تنها بخشی از ماجرا هستند. همان‌طور که مصرف سوخت کاتالوگ با مصرف واقعی فرق دارد، دوام تئوریک باتری هم الزاماً به همان شکل در استفاده روزمره تکرار نمی‌شود. شرایط محیطی، نحوه شارژ و حتی سبک رانندگی در این معادله نقش دارند.

شرایط ایران؛ گرمای تابستان و زیرساخت هایی که هنوز محدود است

در ایران، چالش اصلی را باید در اقلیم جست‌وجو کرد. دمای بالای تابستان در بسیاری از شهرها مثل شهرهای جنوبی کشور  فشار حرارتی قابل‌توجهی به پک باتری وارد می‌کند، حتی اگر سیستم خنک‌کاری مایع به‌درستی طراحی شده باشد. برخی مالکان ادعا میکنند یکی از نگرانی های عمده آن ها مربوط به پارک طولانی‌مدت زیر آفتاب است، نه خود رانندگی و امور اینچنینی.

از سوی دیگر، زیرساخت شارژ هنوز در مرحله توسعه قرار دارد. بسیاری از مالکان ناچارند بیشتر از شارژ AC خانگی استفاده کنند که البته برای سلامت باتری بهتر است، اما در سفرهای بین‌شهری محدودیت ایجاد می‌کند. با در نظر گرفتن این شرایط، پیش‌بینی واقع‌بینانه برای عمر مفید خودروهای برقی در ایران حدود ۸ تا ۱۲ سال یا چیزی در بازه ۲۵۰ تا ۴۰۰ هزار کیلومتر است؛ رقمی که برای کاربری عادی شهری کاملاً قابل قبول به نظر می‌رسد.

افت ظرفیت باتری؛ کاهش تدریجی، نه سقوط ناگهانی

یکی از نگرانی‌های رایج، تصور «خراب شدن ناگهانی» باتری است. در عمل، چنین سناریویی بسیار نادر است. افت ظرفیت باتری روندی تدریجی دارد. معمولاً در دو تا سه سال نخست، کاهش ظرفیت در محدوده‌ای تک‌رقمی رخ می‌دهد و سپس شیب آن ملایم‌تر می‌شود.

در صنعت خودروهای برقی، زمانی که ظرفیت باتری به حدود ۷۰ درصد مقدار اولیه برسد، آن را پایان عمر مفید آن باتری  در نظر می‌گیرند. به بیان ساده‌تر، اگر خودرویی در روز اول ۴۰۰ کیلومتر برد داشته باشد، پس از سال‌ها ممکن است این عدد به حدود ۲۸۰ کیلومتر کاهش یابد. خودرو همچنان قابل استفاده است؛ فقط باید با برد کمتر کنار آمد. در حقیقت با چیزی تا حدودی شبیه به سلامت باتری تلفن های همراه امروزی روبه رو هستیم .

دوام فنی خودرو؛ مزیت سادگی در برابر وزن بالا

خودروهای برقی از نظر ساختار فنی  بسیار ساده‌تر از همتایان بنزینی خود هستند. نبود موتور احتراقی، سیستم سوخت‌رسانی، توربوشارژر و گیربکس‌های پیچیده به معنای قطعات متحرک کمتر و در نتیجه استهلاک پایین‌تر است. همین موضوع باعث شده بسیاری از کارشناسان، هزینه نگهداری بلندمدت آن‌ها را قابل پیش‌بینی‌تر بدانند.

با این حال، وزن بالاتر این خودروها موضوعی نیست که بتوان از آن عبور کرد. فشار بیشتر بر سیستم تعلیق، بوش‌ها و لاستیک‌ها به‌ویژه در جاده‌های نه‌چندان هموار کشور می‌تواند هزینه‌هایی ایجاد کند. به عبارت دیگر، استهلاک کاملا  حذف نشده؛ فقط از موتور و گیربکس به بخش‌های دیگر منتقل شده است با شدت کمتر.

گارانتی باتری؛ معیار اعتماد یا صرفاً عدد تبلیغاتی؟

بیشتر خودروسازان جهانی برای باتری گارانتی ۸ ساله یا ۱۶۰ هزار کیلومتری با تضمین حفظ حداقل ۷۰ درصد ظرفیت ارائه می‌دهند و برخی حتی تا ۱۰ سال را پوشش می‌دهند. این اعداد نشان می‌دهد تولیدکنندگان به فناوری فعلی اطمینان دارند.

اما در بازار ایران، علاوه بر مدت گارانتی، باید به توان اجرایی شرکت واردکننده و شبکه خدمات پس از فروش توجه کرد. تجربه بازار نشان داده که گارانتی زمانی معنا پیدا می‌کند که دسترسی به قطعات و دانش فنی وجود داشته باشد. در غیر این صورت، عدد درج‌شده در دفترچه ضمانت، بیشتر جنبه اطمینان‌بخشی روانی یا تبلیغاتی دارد.

چگونه عمر خودرو برقی را افزایش دهیم و از آن بهینه استفاده کنیم ؟

رفتار مصرف کننده در خودروهای برقی اهمیت قابل توجهی دارد.

 نقش مهمی در حفظ سلامت بلندمدت پک باتری ایفا می‌کنند. این‌ها توصیه‌های پیچیده‌ای نیستند، اما رعایت نکردنشان در طول سال‌ها می‌تواند هزینه‌ساز شود.

جمع‌بندی؛ فناوری قابل اطمینان ، اما وابسته به الگوی استفاده ی مصرف کنندگان

با فناوری‌های فعلی، خودروهای برقی دیگر پروژه‌ای آزمایشی محسوب نمی‌شوند. تجربه جهانی نشان می‌دهد که در صورت استفاده صحیح، می‌توان عمر مفیدی هم‌تراز یا حتی بیشتر از بسیاری از خودروهای بنزینی و کلاسیک برای آن‌ها متصور بود.

در کشور ما ایران نیز اگرچه شرایط اقلیمی و زیرساختی چالش‌هایی ایجاد می‌کند، اما با رعایت اصول ساده نگهداری، عمر ۸ تا ۱۲ ساله برای این خودروها دور از ذهن نیست. در نهایت، دوام واقعی نه فقط به کیفیت مهندسی، بلکه به سبک استفاده مالک بستگی دارد. شاید بتوان گفت در مورد خودروهای برقی، بیش از هر زمان دیگری «عادت‌های روزمره» تعیین‌کننده سرنوشت بلندمدت خودرو هستند.

فصل صفر ، قسمت چهارم : مقایسه هزینه های خودرو های برق و بنزینی