افزایش نرخ سوم چقدر از هزینه دولت کم می کند؟

افزایش ۵ هزار تومانی نرخ سوم بنزین با مصرف روزانه ۱۹.۸ تا ۲۶.۴ میلیون لیتر، می تواند سالانه ۳۶.۱ تا ۴۸.۲ هزار میلیارد تومان از شکاف هزینه دولت کم کند.

نرخ سوم چقدر از هزینه دولت کم می کند؟

به گزارش آخرین خودرو، دولت با افزایش نرخ سوم بنزین از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان، به ازای هر لیتر بنزین مشمول این نرخ، ۵ هزار تومان بیشتر دریافت می کند. برای محاسبه اثر مالی این تغییر، ابتدا باید مشخص شود چه میزان از مصرف روزانه بنزین با نرخ سوم عرضه می شود. مصرف روزانه بنزین کشور حدود ۱۳۲ میلیون لیتر است و سهمیه های اول و دوم حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد این مصرف را پوشش می دهند. بنابراین، سهم مصرف مشمول نرخ سوم حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد کل مصرف روزانه است. بر این اساس، از ۱۳۲ میلیون لیتر مصرف روزانه، حدود ۱۹.۸ تا ۲۶.۴ میلیون لیتر با نرخ سوم عرضه می شود. افزایش ۵ هزار تومانی قیمت نیز برای هر لیتر از این حجم، به معنای کاهش ۵ هزار تومانی شکاف میان قیمت فروش و هزینه بنزین است.

در نتیجه، اگر حجم مصرف مشمول نرخ سوم ثابت بماند، افزایش ۵ هزار تومانی این نرخ می تواند روزانه ۹۹ تا ۱۳۲ میلیارد تومان، ماهانه ۲.۹۷ تا ۳.۹۶ هزار میلیارد تومان و سالانه حدود ۳۶.۱ تا ۴۸.۲ هزار میلیارد تومان از شکاف میان قیمت فروش و هزینه بنزین کم کند.

چرا هزینه تمام شده بنزین یک عدد نیست؟

برای بررسی اینکه این افزایش قیمت چه میزان از هزینه بنزین را پوشش می دهد، یک ابهام مهم وجود دارد. در اظهارات مسئولان مختلف، اعداد متفاوتی برای هزینه تمام شده یا هزینه بنزین برای دولت مطرح شده است.

مسعود پزشکیان، رئیس جمهور، هزینه واقعی هر لیتر بنزین را حدود ۱۳۰ هزار تومان اعلام کرده است.

در مقابل، محمدجعفر قائم پناه، معاون اجرایی رئیس جمهور، هزینه هر لیتر بنزین برای دولت را حدود ۳۴ هزار تومان عنوان کرده است.

از سوی دیگر، علی اصغر ذاکری هرندی، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کرمان، در جریان اجرای طرح عرضه بنزین بدون یارانه در کرمان، نرخ ۸۷ هزار تومان را به عنوان نرخ تمام شده پالایشگاهی اعلام کرده است.

این سه رقم را نمی توان بدون توجه به مبنای محاسبه، مستقیما با یکدیگر مقایسه کرد. «هزینه واقعی»، «هزینه برای دولت» و «نرخ تمام شده پالایشگاهی» می توانند اجزای هزینه متفاوتی را دربر بگیرند. با این حال، از نظر اثر افزایش نرخ سوم، موضوع روشن است: قیمت فروش هر لیتر بنزین مشمول این نرخ ۵ هزار تومان افزایش پیدا کرده و همین مقدار از شکاف میان قیمت فروش و هزینه، کاهش می یابد.

به زبان ساده، اگر هزینه هر لیتر بنزین ۱۳۰ هزار تومان باشد، افزایش نرخ سوم فاصله قیمت فروش و هزینه را از ۱۲۵ هزار تومان به ۱۲۰ هزار تومان می رساند. اگر هزینه مبنا ۳۴ هزار تومان باشد، این فاصله از ۲۹ هزار تومان به ۲۴ هزار تومان کاهش پیدا می کند. با مبنای ۸۷ هزار تومان نیز شکاف از ۸۲ هزار تومان به ۷۷ هزار تومان می رسد.

افزایش نرخ سوم چه میزان از هزینه بنزین را جبران می کند؟

نکته اصلی این است که اختلاف میان اعداد ۱۳۰، ۳۴ و ۸۷ هزار تومان، میزان کاهش شکاف ناشی از افزایش نرخ سوم را تغییر نمی دهد. دلیل آن هم مشخص است؛ دولت برای هر لیتر بنزین مشمول نرخ سوم، در هر سه حالت ۵ هزار تومان بیشتر دریافت می کند. تفاوت این سه رقم در میزان شکافی است که پس از افزایش قیمت باقی می ماند. بنابراین، با فرض ثابت ماندن حجم مصرف نرخ سوم، افزایش ۵ هزار تومانی این نرخ می تواند سالانه ۳۶.۱ تا ۴۸.۲ هزار میلیارد تومان از شکاف میان هزینه و قیمت فروش بنزین کم کند. البته این رقم به معنای پوشش کامل هزینه بنزین یا حذف کسری آن نیست. میزان واقعی جبران هزینه، به مبنای محاسبه هزینه بنزین، حجم مصرف مشمول نرخ سوم و تغییرات احتمالی مصرف پس از افزایش قیمت بستگی دارد.