تولید کشنده دو سوم کم شد؛ ماموت از ایران خودرو دیزل جلو زد

تولید کشنده در هفت ماه ۱۴۰۵ بیش از ۶۵ درصد کاهش یافت؛ در این بازار کوچک شده، ماموت با وجود افت تیراژ از ایران خودرو دیزل جلو زد.

افت ۳ هزار دستگاهی تولید کشنده

بررسی آخرین خودرو از آمارنامه تجمیعی مهر ۱۴۰۵ وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان می دهد خودروسازان در ۷ ماهه ۱۴۰۵ ۱ هزار و ۵۸۴ دستگاه کشنده تولید کرده اند. این رقم در ۷ ماهه ۱۴۰۴ به ۴ هزار و ۵۹۹ دستگاه رسیده بود. به این ترتیب، تولید کشنده ۳ هزار و ۱۵ دستگاه یا ۶۵٫۶ درصد کم شده است. این شدیدترین افت در میان رده های سنگین است.

افت ماه مهر از میانگین ۷ ماهه ۱۴۰۵ هم تندتر بوده است: ۲۴۵ دستگاه در برابر ۷۶۸ دستگاه مهر پارسال، یعنی ۶۸٫۱ درصد کاهش.

مقایسه رده های باری نشان می دهد کشنده عقب تر از همه است. کامیون در ۷ ماهه ۱۴۰۵ فقط ۶٫۷ درصد افت کرده، اما کشنده دو سوم تولیدش را از دست داده است. سهم بخش خصوصی از تولید کشنده نیز بالاست: ۱ هزار و ۱۲۸ دستگاه از ۱ هزار و ۵۸۴ دستگاه. یعنی تولید ایران خودرو و سایپا (بخش غیرخصوصی در آمارنامه) از ۱ هزار و ۵۶۰ دستگاه به ۴۵۶ دستگاه رسیده و حدود ۷۰٫۸ درصد افت کرده است. این رقم محاسبه آخرین خودرو از تفاضل دو جدول آمارنامه است.

تولیدکنندگان بزرگ کشنده؛ سه مجموعه بالای ۲۰۰ دستگاه

جدول های ماموت، ایران خودرو دیزل و بهمن جدا شده اند؛ هر سه مجموعه در ۷ ماهه ۱۴۰۵ بیش از ۲۰۰ دستگاه کشنده تولید کرده اند. سایر تولیدکنندگان در یک جدول مشترک آمده اند. ردیف جمع هر شرکت شامل مدل های آن و ردیف گروه شامل شرکت های زیرمجموعه است؛ این ردیف ها نباید دوباره با یکدیگر جمع شوند.

ماموت؛ سهم بیشتر بدون افزایش تولید گروه

گروه ماموت، شامل پیلسان و ویرا دیزل در جدول کشنده، در ۷ ماهه ۱۴۰۵ ۳۶۸ دستگاه تولید کرده؛ ۳۰ دستگاه بیشتر از ایران خودرو دیزل. تولید گروه نسبت به ۳۷۴ دستگاه در ۷ ماهه ۱۴۰۴، ۶ دستگاه یا حدود ۱٫۶ درصد کم شده، اما سهم آن از تولید کشنده کشور از ۸٫۱ درصد به ۲۳٫۲ درصد رسیده است.

افزایش سهم ماموت از حدود یک دوازدهم به نزدیک یک چهارم تولید کشنده، در بازاری رخ داده که دو سوم تیراژ خود را از دست داده است. بنابراین پیشتازی آن را نباید با رونق کل بازار اشتباه گرفت. در مهر اما گروه ماموت از ۷۹ به ۱۰۳ دستگاه رسیده و حدود ۳۰٫۴ درصد رشد داشته است؛ سهم آن از تولید همان ماه نیز از ۱۰٫۳ به ۴۲ درصد رسیده است. همه این سهم ها و درصدهای اعشاری، محاسبه آخرین خودرو از ارقام آمارنامه است.

موتور این تغییر، پیلسان است: تولید این شرکت از ۳۰۱ به ۳۴۴ دستگاه رسیده است. مدل C7H-۴۸۰ از ۱۵۲ به ۲۹۶ دستگاه افزایش یافته و حدود ۸۶ درصد تولید پیلسان را تشکیل می دهد. در مقابل، C7H-۴۴۰ ECO از ۱۰۱ به ۴۸ دستگاه رسیده و C7H-۵۴۰ از ۴۸ دستگاه به صفر افتاده است. در ویرا دیزل نیز تولید از ۷۳ به ۲۴ دستگاه رسیده است. به این ترتیب، رشد یک مدل در پیلسان، افت ویرا و دیگر مدل ها را تا حد زیادی پوشانده است.

در مهر، تمام ۷۹ دستگاه تولید پیلسان مربوط به C7H-۴۸۰ بوده؛ در برابر ۶ دستگاه مهر پارسال. با اضافه شدن ۲۴ دستگاه ویرا، تولید گروه به ۱۰۳ دستگاه می رسد. این تمرکز، عملکرد ماموت را به تداوم تولید یک مدل وابسته تر می کند؛ برداشتی تحلیلی از ترکیب تولید، نه توضیح رسمی علت آن.

ایران خودرو دیزل؛ فوتون در مهر به صفر رسید

تولید کشنده ایران خودرو دیزل از ۱ هزار و ۹ دستگاه در ۷ ماهه ۱۴۰۴ به ۳۳۸ دستگاه در ۷ ماهه ۱۴۰۵ رسیده است؛ یعنی ۶۷۱ دستگاه کمتر. سهم این شرکت از کل تولید کشنده کشور هم از ۲۱٫۹ درصد به ۲۱٫۳ درصد رسیده است. تقریباً ثابت ماندن سهم، نشانه ثبات تولید نیست؛ کل تولید کشور هم به شدت افت کرده است.

فوتون H4 با کاهش از ۷۰۶ به ۱۹۲ دستگاه، ۵۱۴ دستگاه از این ریزش را به خود اختصاص داده است. فوتون H5 نیز از ۳۰۳ به ۱۲۵ دستگاه رسیده است. کشنده WH 2630S با ۲۱ دستگاه تازه وارد جدول شده، اما نتوانسته کاهش دو مدل فوتون را جبران کند.

در مهر، هر سه ردیف کشنده این شرکت صفر بوده اند؛ در حالی که مهر پارسال ۱۹۱ دستگاه H4 و ۱۸۵ دستگاه H5، جمعاً ۳۷۶ دستگاه، تولید شده بود. این صفر آماری را نباید بدون اطلاعات تکمیلی به معنای تعطیلی دائمی خط یا توقف کل فعالیت ایران خودرو دیزل دانست.

بهمن؛ افت تولید در هر دو شرکت

بهمن از ۱ هزار و ۴۴۱ دستگاه در ۷ ماهه ۱۴۰۴ به ۲۲۱ دستگاه در ۷ ماهه ۱۴۰۵ رسیده و ۸۵ درصد افت کرده است. بهمن دیزل ۱۱۴ دستگاه و سیبا موتور ۱۰۷ دستگاه تولید داشته اند. در بهمن دیزل، X9 با ۱۰۴ دستگاه بخش اصلی تولید را تشکیل می دهد؛ BD560 به صفر رسیده و امپاور BD500 فقط ۱۰ دستگاه تولید داشته است. در مهر، سهم سیبا موتور ۲۱ دستگاه و بهمن دیزل ۸ دستگاه بوده و جمع گروه به ۲۹ دستگاه رسیده است.

سایر تولیدکنندگان؛ تیراژ کمتر از ۲۰۰ دستگاه

ردیف «جمع کل» شامل تولید همه شرکت های کشور، از جمله سه مجموعه بزرگ در جدول های قبلی است؛ جمع تولیدکنندگان این جدول به تنهایی نیست. واحد ارقام دستگاه است.

تولیدکنندگان این جدول در مجموع ۶۵۷ دستگاه از ۱ هزار و ۵۸۴ کشنده کشور را در ۷ ماهه ۱۴۰۵ ساخته اند؛ یعنی حدود ۴۱٫۵ درصد، بر اساس محاسبه آخرین خودرو و بدون دوباره شمردن ردیف های جمع شرکت ها. دیما دیزل با ۱۳۳ دستگاه و سایپا دیزل با ۱۱۸ دستگاه بالاترین تیراژ این بخش را دارند. تولید هر دو نسبت به ۷ ماهه ۱۴۰۴ کاهش یافته؛ در مقابل، کالر از ۳ به ۴ دستگاه رسیده است. در مهر نیز دیما دیزل ۳۷ دستگاه و کرمان دیزل بوتیا ۳۰ دستگاه تولید داشته اند، اما چند شرکت دیگر صفر ثبت کرده اند. بنابراین رشد محدود بعضی ردیف ها، به معنای بهبود فراگیر تولید نیست.

مهر؛ تولید کشنده در ۹ شرکت صفر بود

در مهر امسال پیلسان ۷۹، سایپا دیزل ۴۶، دیما دیزل ۳۷، کرمان دیزل بوتیا ۳۰، ویرا دیزل ۲۴، سیبا موتور ۲۱ و بهمن دیزل ۸ دستگاه کشنده تولید کرده اند. جمع این ارقام دقیقاً ۲۴۵ دستگاه است. با بازخوانی صفحه ۴۴ آمارنامه، رقم ۲۱ دستگاه سیبا موتور نیز مشخص شد و دیگر بخشی از جمع مهر نامعلوم نیست.

ایران خودرو دیزل، آریا دیزل موتور، آریا اورست ماشین، آرین پارس موتور، شایان دیزل، آذهایتکس، سپهرآسا دیزل و کامل دیزل در مهر تولید کشنده نداشته اند. خودروسازان کالر هم در این ماه صفر ثبت کرده اند. در مقابل، پیلسان، دیما دیزل و کرمان دیزل بوتیا نسبت به مهر پارسال افزایش تولید داشته اند.

چرا کشنده بیشتر از کامیون افت کرد؟

آمارنامه دلیل این افت را ذکر نکرده است. چند فرضیه مطرح است: وابستگی بیشتر کشنده ها به قطعات وارداتی و تخصیص ارز، کاهش سفارش شرکت های حمل و نقل و ترانزیت، و رقابت با واردات کامیون. تولید کامیون های ایران خودرو دیزل در ۷ ماهه ۱۴۰۵ حدود ۲۰ درصد رشد داشته، اما این تفاوت به تنهایی نشان نمی دهد که تقاضای نوسازی از کشنده به کامیون منتقل شده است؛ این دو رده کاربری و نیاز یکسانی ندارند.

در کنار توجه به وضعیت خودروهای سواری، فرسودگی ناوگان باری هم مسئله ای جدی است. طبق گزارش فرسودگی ناوگان منتشرشده در ۱۰ شهریور ۱۴۰۵، ۲۱۴ هزار و ۹۲۱ دستگاه از ۴۶۵ هزار و ۴۰۷ کامیون در حال تردد فرسوده اند؛ یعنی ۴۶٫۲ درصد. در رده مشترک «کشنده و تریلر» نیز ۵۳ هزار و ۷۳۲ دستگاه، معادل ۲۲٫۱ درصد، فرسوده ثبت شده است؛ رقمی که فقط به کشنده اختصاص ندارد. در چنین شرایطی، کاهش دو سومی تولید کشنده به ۱ هزار و ۵۸۴ دستگاه در ۷ ماهه ۱۴۰۵، نشانه عقب نشینی ظرفیت تأمین جایگزین داخلی است، نه وضعیتی متناسب با ضرورت نوسازی. البته تولید با اسقاط واقعی یکی نیست و واردات هم در این رقم نیامده است؛ اما جهت تغییر نگران کننده است: در حالی که ناوگان باری به جایگزین نیاز دارد، پشتوانه تولید داخلی برای این کار کوچک تر شده است.