حمل ونقل تهران؛ فاصله وعده های شهرداری با نیاز شهر

زاکانی در اختتامیه نمایشگاه سیتکس از برنامه های حمل ونقل تهران گفت؛ برنامه هایی که با وجود برخی افزایش ظرفیت ها، هنوز فاصله زیادی با نیازهای ناوگان عمومی و توسعه زیرساخت های شهری دارند.
توسعه مترو؛ ۲۵۰ کیلومتر خط جدید در برابر نیاز امروز تهران
به گزارش آخرین خودرو، علیرضا زاکانی، شهردار تهران، روز ۲۹ آبان در آیین اختتامیه نمایشگاه سیتکس در برج میلاد، درباره برنامه های مدیریت شهری در حوزه حمل ونقل توضیحاتی ارائه کرد. توسعه ۲۵۰ کیلومتری مترو، تامین ۳۵۳ واگن، افزایش ناوگان اتوبوسرانی، برقی سازی تاکسی ها و موتورسیکلت ها و انتقال باراندازهای تهران از جمله موضوعاتی بود که در این سخنان مطرح شد. با این حال، مسئله اصلی حمل ونقل پایتخت صرفا افزایش چند کیلومتر خط مترو یا اضافه شدن تعدادی اتوبوس و واگن نیست؛ بلکه شبکه موجود باید متناسب با حجم تقاضای سفر توسعه پیدا کند و ظرفیت حمل ونقل عمومی در مقیاس گسترده تری افزایش یابد.
زاکانی اعلام کرد طول شبکه مترو تهران از ۲۶۹ کیلومتر در ابتدای دوره مدیریت شهری به ۳۱۲ کیلومتر رسیده و تعداد ایستگاه ها نیز از ۱۴۱ به ۱۶۳ ایستگاه افزایش یافته است. او همچنین از بهره برداری قریب الوقوع ایستگاه شماره ۱۶۴ در شهرری خبر داد.
در کنار این ارقام، شهردار تهران از پنج قرارداد برای توسعه ۲۵۰ کیلومتر خط جدید و افزایش تعداد ایستگاه ها به ۳۰۵ ایستگاه خبر داد. به گفته زاکانی، ارزش این قراردادها حدود ۱۰ تا ۱۱ میلیارد دلار است؛ رقمی که او آن را بیش از ۱۰ درصد نقدینگی کشور عنوان کرد.
اما توسعه مترو تهران به این ارقام محدود نمی شود. افزایش ۴۳ کیلومتری طول شبکه و ۲۲ ایستگاهی آن در مقایسه با ظرفیت مورد نیاز پایتخت، به تنهایی پاسخگوی ضرورت گسترش حمل ونقل ریلی نیست. از طرف دیگر، بخش عمده توسعه ۲۵۰ کیلومتری اعلام شده هنوز به شبکه فعال شهر اضافه نشده است. بنابراین، مسئله فقط ساخت خطوط جدید نیست؛ تهران به توسعه گسترده خطوط، افزایش پوشش مناطق شهری و اتصال موثرتر بخش های مختلف شهر به شبکه مترو نیاز دارد.
وضعیت خطوطی که شهردار تهران به آنها اشاره کرده نیز از تفاوت مراحل پیشرفت پروژه ها حکایت دارد. در خط ۱۰ حدود سه کیلومتر حفاری انجام شده، خط ۸ در مرحله تجهیز کارگاه قرار دارد و تجهیز کارگاه خط ۱۱ نیز آغاز شده است. زاکانی همچنین اعلام کرد عملیات اجرایی خط ۹ قرار است از هفته آینده آغاز شود.
در نتیجه، رقم ۲۵۰ کیلومتر را باید هدف قراردادهای توسعه مترو دانست، نه خطوطی که اکنون در حال بهره برداری هستند. از سوی دیگر، زاکانی درباره جزئیات تامین مالی این قراردادها و سهم منابع مختلف در اجرای آنها توضیحی ارائه نکرد. ارزش دلاری قراردادها نیز به تنهایی مشخص نمی کند چه میزان از منابع مورد نیاز تامین شده و چه سهمی از پروژه ها در سال های آینده قابلیت اجرا خواهد داشت.
۳۵۳ واگن؛ قراردادهایی که هنوز به ناوگان تهران نرسیده اند
در بخش تامین ناوگان ریلی، زاکانی از سه قرارداد و همکاری برای تولید مجموعا ۳۵۳ واگن خبر داد. بر اساس توضیحات او، قرارداد تولید ۷۰ واگن با واگن سازی تهران منعقد شده، تولید ۱۱۳ واگن با همکاری مپنا، جهاد دانشگاهی، بخش خصوصی و واگن سازی دنبال می شود و برای تولید ۱۷۰ واگن نیز با طرف چینی قرارداد بسته شده است.
به گفته شهردار تهران، قرارداد ۱۷۰ واگنی با طرف چینی وارد مرحله اجرا شده و تاکنون ۱۴ واگن آن تولید شده است. او همچنین اعلام کرد سال گذشته دو رام قطار ۱۴ واگنه تولیدشده در واگن سازی تهران، در مجموع ۲۸ واگن، وارد خطوط مترو شده اند.
زاکانی هدف گذاری داخلی سازی ۵۵ درصدی قطعات اصلی واگن ها را نیز مطرح کرد و گفت اجرای قراردادهای جدید حدود چهار سال زمان خواهد برد و در صورت تحقق آنها، تعداد واگن های مترو تهران به بیش از دو برابر افزایش می یابد.
با وجود این، میان تعداد واگن های قراردادشده و ناوگانی که عملا به خطوط مترو اضافه شده، فاصله وجود دارد. در قرارداد چین از مجموع ۱۷۰ واگن، تولید ۱۴ دستگاه اعلام شده و درباره میزان پیشرفت تولید در قراردادهای ۷۰ و ۱۱۳ واگنی نیز جزئیاتی ارائه نشده است. به این ترتیب، عدد ۳۵۳ واگن هنوز نمی تواند تصویری از ظرفیت در دسترس مترو ارائه کند.
از سوی دیگر، افزایش تعداد واگن ها باید متناسب با توسعه خطوط و افزایش ظرفیت جابه جایی مسافر دنبال شود. حتی دو برابر شدن ناوگان نیز بدون توسعه همزمان شبکه و افزایش پوشش مترو، به تنهایی پاسخگوی نیاز بلندمدت تهران نخواهد بود.
شهردار تهران در بخش دیگری از سخنانش از شکستن رکورد جابه جایی مسافر در مترو طی دو نوبت در هفته های اخیر خبر داد و گفت در این دو نوبت بیش از دو میلیون مسافر جابه جا شده اند. در اظهارات او مشخص نشد این رقم مجموع مسافران دو نوبت است یا مربوط به هر نوبت به صورت جداگانه.
اتوبوسرانی؛ فاصله ۵۷۰۰ دستگاهی با نیاز اعلام شده
در بخش اتوبوسرانی، زاکانی تعداد اتوبوس های فعال تهران را در ابتدای دوره مدیریت شهری ۸۶۰ دستگاه اعلام کرد و گفت این تعداد اکنون به حدود ۳۳۰۰ دستگاه رسیده است. به گفته او، ۸۳ درصد ناوگان اتوبوسرانی نیز نوسازی شده است. با این حال، شهردار تهران نیاز ناوگان اتوبوسرانی پایتخت را ۹ هزار دستگاه عنوان کرد.
بر اساس همین ارقام، ناوگان فعلی حدود ۵۷۰۰ دستگاه با نیاز اعلام شده فاصله دارد. به بیان دیگر، حتی با احتساب افزایش تعداد اتوبوس های فعال، تهران هنوز به کمتر از نیمی از ظرفیت مورد نیاز اعلام شده دسترسی دارد. بنابراین، اولویت اتوبوسرانی پایتخت همچنان تامین همین فاصله است؛ اما مسئله به تامین تعداد اتوبوس ها ختم نمی شود.
شبکه اتوبوسرانی تهران علاوه بر افزایش ناوگان، به گسترش خطوط و پوشش مسیرهای بیشتر نیاز دارد. اضافه شدن اتوبوس به ناوگان، زمانی می تواند به بهبود دسترسی شهروندان منجر شود که با افزایش مسیرهای فعال و تقویت ارتباط مناطق مختلف شهر همراه باشد. در غیر این صورت، حتی افزایش تعداد اتوبوس ها نیز لزوما به معنای دسترسی گسترده تر شهروندان به حمل ونقل عمومی نیست.
زاکانی همچنین از برنامه راه اندازی خط تولید اتوبوس های دوکابین در مجموعه واگن سازی تهران طی سال ۱۴۰۵ خبر داد و گفت امکانات لازم برای آغاز تولید فراهم شده است. با این وجود، ظرفیت تولید این خط، تعداد اتوبوس های قابل تحویل و زمان ورود آنها به ناوگان اعلام نشد. در شرایطی که بر اساس آمار خود شهردار، فاصله ناوگان فعال با نیاز تهران ۵۷۰۰ دستگاه است، راه اندازی خط تولید بدون اعلام ظرفیت و برنامه تحویل، هنوز پاسخ روشنی به این کمبود نمی دهد.
تاکسی های برقی و موتورسیکلت ها؛ تفاهم ها به کجا رسید؟
شهردار تهران تعداد تاکسی های نوسازی شده را بیش از ۱۲ هزار دستگاه و تعداد تاکسی های برقی را بیش از دو هزار دستگاه اعلام کرد. با این حال، در اظهارات او مشخص نشد تاکسی های برقی بخشی از همان ۱۲ هزار تاکسی نوسازی شده هستند یا باید این دو آمار را جداگانه محاسبه کرد.
در حوزه موتورسیکلت نیز زاکانی از تفاهم برای برقی سازی ۲۰۰ هزار موتورسیکلت فعال در تهران خبر داد. اما این عدد به یک تفاهم اشاره دارد و نه تعداد موتورسیکلت هایی که برقی شده اند. درباره زمان بندی اجرای طرح، منابع مالی، نحوه مشارکت مالکان و تعداد موتورسیکلت هایی که در هر مرحله برقی خواهند شد نیز جزئیاتی ارائه نشد.
در نتیجه، در حوزه برقی سازی ناوگان، هنوز تصویر روشنی از میزان پیشرفت طرح ها وجود ندارد. اعلام تعداد تاکسی های برقی بدون تفکیک آمار نوسازی و برقی سازی، ارزیابی عملکرد این بخش را دشوار می کند و تفاهم برای برقی سازی ۲۰۰ هزار موتورسیکلت نیز تا زمانی که به برنامه اجرایی، تامین منابع و تعداد وسایل برقی شده تبدیل نشود، نمی تواند به عنوان دستاورد عملیاتی این طرح محاسبه شود.
زاکانی در ادامه از برنامه های شهرداری در حوزه دوچرخه و اسکوتر نیز سخن گفت و این وسایل را بخشی از شبکه مکمل حمل ونقل شهری دانست. با این حال، در این بخش نیز آمار مشخصی درباره تعداد وسایل فعال، میزان استفاده شهروندان یا مسیرهای عملیاتی ارائه نشد.
ورود روزانه ۳ تا ۴ میلیون نفر؛ حمل ونقل حومه ای در انتظار اتصال
زاکانی از توافق با وزارت راه و شهرسازی برای ساماندهی پنج ورودی تهران در بخش های جنوب غرب، غرب، جنوب، جنوب شرق و شرق خبر داد. بر اساس اظهارات او، در این پنج ورودی ۱۲ ایستگاه برای پذیرش مسافران ورودی از شهرهای اطراف در نظر گرفته شده است.
شهردار تهران تعداد افرادی را که روزانه از شهرهای پیرامونی و کرج وارد پایتخت می شوند، حدود سه تا چهار میلیون نفر اعلام کرد و گفت هدف از تقویت حمل ونقل ریلی پیرامون تهران این است که این افراد برای ورود به شهر ناچار به استفاده از خودروی شخصی نباشند.
با این حال، جابه جایی روزانه این تعداد مسافر، مسئله ای فراتر از ایجاد ۱۲ ایستگاه در ورودی های شهر است. کارایی چنین طرحی به ظرفیت خطوط ریلی، اتصال ایستگاه های پیش بینی شده به شبکه موجود، تعداد حرکت قطارها و امکان جابه جایی مسافران در ساعات پرتردد وابسته است. تا زمانی که جزئیات این موارد و زمان اجرای طرح مشخص نباشد، نمی توان درباره میزان تاثیر آن بر کاهش ورود خودروهای شخصی به تهران قضاوت کرد.
راه سرزندگی؛ هدف گذاری ۱۳۷۳ کیلومتری بدون آمار پیشرفت
در بخش حمل ونقل غیرموتوری، شهردار تهران از شبکه ای با عنوان «راه سرزندگی» سخن گفت که قرار است در نهایت به یک هزار و ۳۷۳ کیلومتر برسد. بخشی از این مسیرها برای پیاده روی و تفریح و بخشی دیگر برای تردد با دوچرخه و اسکوتر در نظر گرفته شده است.
زاکانی اعلام کرد هدف گذاری شهرداری برای سال ۱۴۰۵، رساندن این مسیرها به ۲۰۰ کیلومتر است و قرار است تا پایان سال، میدان هفت تیر به دریاچه چیتگر متصل شود. با این حال، در اظهارات او مشخص نشد از مجموع یک هزار و ۳۷۳ کیلومتر مسیر هدف گذاری شده، چه میزان به بهره برداری رسیده و چه مقدار در مرحله طراحی یا اجرا قرار دارد.
انتقال پایانه ها و باراندازها؛ جزئیات اجرا همچنان نامشخص است
زاکانی از دریافت مصوبه های انتقال پایانه های جنوب و غرب تهران به مجاورت هاب لجستیکی خبر داد. او گفت پایانه شرق نیز در قالب یک پایانه جامع در حال تکمیل است و پایانه غرب می تواند در آینده به یک مرکز اداری جدید برای پایتخت تبدیل شود. با این حال، زمان انتقال پایانه های جنوب و غرب و جزئیات اجرایی استقرار آنها در کنار مرکز لجستیکی اعلام نشد.
در مجموع، سخنان شهردار تهران در اختتامیه سیتکس مجموعه ای از آمارهای عملکردی، قراردادها و برنامه های آینده حمل ونقل پایتخت را در بر می گرفت. اما مقایسه همین ارقام نشان می دهد افزایش ناوگان و توسعه بخشی از زیرساخت ها هنوز با نیاز شهر فاصله دارد: اتوبوسرانی با کمبود ۵۷۰۰ دستگاهی روبه رو است، توسعه خطوط مترو در مقیاس ۲۵۰ کیلومتر عمدتا در قالب قرارداد و برنامه مطرح شده و بخش مهمی از واگن های مورد اشاره نیز هنوز تحویل نشده اند.
در حوزه تاکسی و موتورسیکلت برقی نیز تعداد وسایل برقی شده و میزان پیشرفت تفاهم ها به روشنی مشخص نیست. در چنین شرایطی، مسئله حمل ونقل تهران صرفا اجرای چند پروژه و افزایش چند شاخص نیست؛ شهر به توسعه همزمان و گسترده مترو، اتوبوسرانی و شبکه های مکمل نیاز دارد. تا زمانی که برنامه ها به ظرفیت عملیاتی، مسیرهای بیشتر و خدمات قابل استفاده برای شهروندان تبدیل نشوند، فاصله میان آنچه اعلام می شود و آنچه حمل ونقل عمومی تهران به آن نیاز دارد، همچنان باقی خواهد ماند.
حملونقل عمومی تهران؛ از کرایه صفر تا هزینههای پنهان شهر
انحصار واردات اتوبوس شکست ؛ حذف سقف اعتباری و منشأ ارز
دیگر راه ارزانی برای حملونقل وجود ندارد؛ تورم حملونقل از مرز ۱۰۰ درصد گذشت
غفلت از مترو و تشدید بحران آلودگی تهران ؛ وقتی شهرداری هوا را آلوده می کند




