واردات خودرو؛ چالش‌های بازار و نقش سازمان حمایت

واردات خودرو در ایران با مشکلاتی جدی مواجه است؛ سازمان حمایت، وزارت صمت و نهادهای دولتی در مدیریت واردات و قیمت‌گذاری خودرو ناکافی عمل کرده‌اند.

مهدی دادفر، دبیر انجمن واردکنندگان خودرو، در گفت و گو با خبرنگار آخرین خودرو از مهم ترین مسائل پیرامون واردات خودرو گفت.

سازمان حمایت و محدودیت‌های اثرگذاری

سازمان حمایت به‌تنهایی اثرگذار بر موضوع واردات خودرو نیست و در عملکرد، نقش ناظر را ایفا کرده است. در چند ماه اخیر، دخالت‌های وزارت صمت و ورود نهادهایی مانند شورای رقابت در قیمت‌گذاری خودروها هم به این پیچیدگی افزوده است. در حال حاضر، سازمان حمایت از دخالت مستقیم در قیمت‌گذاری اجتناب کرده و صرفاً شاخص‌های فروش را اعلام می‌کند، اما تا زمانی که عرضه انبوه وجود نداشته باشد، بازار همان روندی را طی می‌کند که مشاهده می‌کنیم. خودروهایی که از طریق سامانه‌های فروش رسمی خریداری می‌شوند، با قیمت‌های متفاوت در بازار آزاد به فروش می‌رسند و این تفاوت می‌تواند تا چند میلیارد تومان برسد.

تسریع فرآیند واردات و مشکلات اجرایی

یکی از مسائل اصلی بازار، طولانی بودن فرآیند ثبت سفارش، تأیید دستگاه‌ها و تخصیص ارز است. طبق اعلام واردکنندگان، حتی اگر فرآیندها به‌سرعت طی شوند، ثبت‌نام، معرفی خودروها و ارائه اسناد و مدارک به سامانه و طی مراحل قانونی، زمان‌بر است. این مشکل باعث شده واردات هیچ‌گاه به سقف تیراژی که اعلام شده بود، برسد. برای سال ۱۴۰۴، مجلس شورای اسلامی دو میلیارد دلار برای واردات خودرو تصویب کرده، اما دولت تازه از دی‌ماه تصمیم به پیگیری واردات گرفته است و اجرای قانون نیز با تأخیر و اهمال مواجه شده است.

تأثیر واردات بر تولیدکنندگان و قیمت‌ها

تولیدکنندگان حقیقی و مجازی به شدت به میزان و تعرفه واردات توجه دارند. افزایش واردات باعث می‌شود تولیدکنندگان قیمت‌های خود را تعدیل کنند و تلاش کنند قیمت تمام‌شده را مدیریت کنند. وقتی واردات کم است، عرضه محدود شده و قیمت‌ها افزایش می‌یابد. این رابطه میان واردات، عرضه و قیمت سال‌ها تجربه شده و داده‌ها نشان می‌دهند وقتی واردات کاهش می‌یابد، قیمت داخلی و وارداتی افزایش می‌یابد و برعکس، افزایش واردات باعث رقابت و کاهش نسبی قیمت‌ها می‌شود.

نقش ارز ترجیحی و تعرفه‌ها

پس از حذف ارز ترجیحی، تمامی واردکنندگان باید ارز خود را با نرخ یکسان ۱۳۵ هزار تومان محاسبه کنند. به این مبلغ، تعرفه، عوارض، حقوق گمرکی و هزینه‌های جانبی اضافه می‌شود که قیمت تمام‌شده خودرو را بالا می‌برد. با این وجود، افزایش تعداد واردکنندگان باعث رقابت در بازار و مدیریت بهتر سرمایه و سود می‌شود. بروکراسی زائد و عدم توجه به قوانین و مقررات، از ثبت سفارش تا تخصیص ارز و قانون واردات خودرو، باعث شده قیمت‌ها بالا بماند و عملکرد بازار تحت تأثیر قرار گیرد.

چالش اصلی واردکنندگان خودرو

بزرگ‌ترین مشکل واردکنندگان، عدم ثبات در تصمیم‌گیری و اجرای کند آن است. تصمیمات دولت دیر اتخاذ و حتی دیرتر اجرا می‌شوند و اثربخشی خود را از دست می‌دهند. هر واردکننده‌ای باید اهلیت لازم را داشته باشد و مدارک و سابقه خود را در دسترس مردم قرار دهد. مردم باید بتوانند سابقه واردات، تعداد خودروهای تحویل داده و شکایات ثبت‌شده را مشاهده کنند تا شفافیت بازار حفظ شود و از آسیب به مشتریان جلوگیری شود.

خدمات پس از فروش و تأمین قطعات

عدم توجه به تأمین قطعات یدکی و خدمات پس از فروش، چالش دیگر بازار است. هر ایرانی باید بتواند پس از ۱۸ سالگی خودرو از هر جای دنیا وارد کند، به شرط رعایت استاندارد و محیط زیست. واردکنندگان باید سابقه و توانایی ارائه خدمات پس از فروش و قطعات را داشته باشند. دولت به‌عنوان ناظر باید بررسی کند که خودروها توسط فروشگاه‌ها و افراد معتبر پشتیبانی شوند و خدمات لازم ارائه گردد.

برندهای جهانی و استقبال مردم

برندهای جهانی مانند مرسدس بنز، بی‌ام‌و، تویوتا، فولکس‌واگن و هوندا با استقبال عمومی مواجه هستند و مردم به سمت آن‌ها اقبال بیشتری دارند. دو چالش اصلی واردات خودرو عبارتند از: به‌هم‌ریختگی بازار و نبود شفافیت. اهلیت واردکنندگان اهمیت زیادی دارد و باید برای مردم قابل مشاهده باشد. پیش‌فروش‌هایی که بدون تأییدیه استاندارد انجام می‌شود، مشکلات جدی ایجاد می‌کنند و مردم در معرض ریسک قرار می‌گیرند.

شفافیت اطلاعات و سامانه‌ها

اطلاعاتی مانند تعداد خودروهای وارد شده، تحویل داده شده، شکایات، موجودی در گمرک و ترخیص باید عمومی و قابل مشاهده برای مردم باشد. هیچ واردکننده‌ای نباید ۵۰۰ دستگاه خودرو بفروشد بدون ثبت سفارش، تخصیص ارز، سابقه و خدمات پس از فروش. عدم شفافیت باعث گرفتاری مشتریان و آسیب به بازار می‌شود.

نتیجه‌گیری

وضعیت واردات خودرو در ایران به دلیل طولانی بودن فرآیندها، دخالت نهادهای مختلف، عدم شفافیت و کمبود نظارت دولت با مشکلات جدی مواجه است. تسریع در فرآیند ثبت سفارش، اهلیت سنجی واردکنندگان و ایجاد سامانه‌های شفاف، تنها راه مدیریت بازار و کاهش قیمت‌ها و ریسک‌ها است. شفافیت و نظارت دقیق باعث رونق تجارت، کاهش هزینه خانوار و ارتقای امنیت اقتصادی بازار خودرو خواهد شد.