خصوصی سازی سایپا؛ دولت واقعا کنار می رود؟

وزارت صمت با واگذاری سایپا به بخش خصوصی موافق است، اما حفظ سهم ۱۶.۵ درصدی دولت و نظارت بر خریدار، همچنان نقش دولت را پررنگ نگه می دارد.

دولت از سایپا خارج نمی شود

به گزارش آخرین خودرو، وزارت صمت با اصل خصوصی سازی سایپا مخالفتی ندارد، اما تاکید کرده این واگذاری باید به خریدار واجد اهلیت انجام شود و دولت نیز ابزار نظارت خود را حفظ کند. سخنگوی وزارت صمت معتقد است بخش خصوصی می تواند سایپا را بهتر از دولت اداره کند، اما دولت نمی تواند در صنعتی مانند خودرو کاملا کنار برود؛ صنعتی که با قیمت، کیفیت، ایمنی و اشتغال میلیون ها نفر ارتباط دارد. به این ترتیب، مدل مورد نظر وزارت صمت ترکیبی از مدیریت خصوصی و نظارت دولتی است. مسئله مهم اینجاست که اگر دولت همچنان سهم و امکان اعمال نظر داشته باشد، باید دقیقا مشخص شود مدیر خصوصی چه اختیاراتی خواهد داشت و دولت تا کجا می تواند در تصمیم های شرکت دخالت کند.

سهم ۱۶.۵ درصدی دولت چه معنایی دارد؟

سخنگوی وزارت صمت سهم دولت در سایپا را ۱۶.۵ درصد اعلام کرده و گفته با توجه به قرار گرفتن خودروسازان در گروه دوم اصل ۴۴، دولت باید امکان نظارت و اعمال نظر در این صنعت را داشته باشد. اما داشتن سهم دولتی به تنهایی مشخص نمی کند دولت چه میزان اختیار خواهد داشت. اگر دولت فقط ناظر باشد، حدود این نظارت باید روشن باشد. در مقابل، اگر این سهم به دولت امکان دخالت در مدیریت روزمره شرکت را بدهد، واگذاری سایپا از نظر ساختار مدیریتی فاصله زیادی با خصوصی سازی واقعی خواهد داشت. بنابراین یکی از مهم ترین موضوعات این واگذاری، تعیین مرز میان نظارت دولت و مدیریت بخش خصوصی است.

خریدار سایپا فقط نباید پول داشته باشد

وزارت صمت تاکید کرده خرید سایپا فقط به توان مالی وابسته نیست و خریدار باید اهلیت لازم برای اداره این شرکت را داشته باشد. منظور از اهلیت، داشتن توان مدیریتی، تجربه و دانش لازم برای اداره یک خودروساز بزرگ است. خریدار باید بتواند تولید، زنجیره تامین، نیروی انسانی، سرمایه گذاری، محصولات و تعهدات سایپا را مدیریت کند. با این حال، هنوز مشخص نیست معیار دقیق وزارت صمت برای سنجش اهلیت چیست. این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ چون اگر معیارها روشن نباشد، «اهلیت» می تواند به تصمیمی سلیقه ای تبدیل شود.

برنامه خریدار مهم تر از توان خرید است

سایپا فقط یک مجموعه سهامی نیست که خریداری شود و مالک جدید کار را از نقطه صفر شروع کند. خریدار با مشکلاتی مانند تعهدات فروش، هزینه های تولید، وضعیت محصولات، زنجیره تامین و نیاز به سرمایه گذاری روبه رو خواهد بود. بنابراین باید مشخص شود خریدار برای افزایش تولید، اصلاح هزینه ها، توسعه محصولات، سرمایه گذاری و مدیریت نیروی انسانی چه برنامه ای دارد. در واقع، سوال اصلی فقط این نیست که چه کسی می تواند سایپا را بخرد؛ بلکه این است که چه کسی می تواند سایپا را بعد از خرید اداره کند.

تعارض منافع باید بررسی شود

یکی دیگر از شروط مهم واگذاری، جلوگیری از تعارض منافع است. خریدار احتمالی ممکن است هم زمان در قطعه سازی، واردات یا بخش های دیگر صنعت خودرو فعالیت داشته باشد. به همین دلیل، فقط بررسی حساب مالی و سابقه مدیریتی او کافی نیست. ساختار مالکیت، شرکت های وابسته و ارتباطات تجاری خریدار نیز باید بررسی شود تا واگذاری سایپا به انتقال منافع این شرکت به مجموعه های مرتبط با مالک جدید تبدیل نشود.

قیمت سایپا هنوز مشخص نیست

وزارت صمت درباره قیمت واگذاری اعلام کرده تعیین قیمت باید طبق مقررات بازار سرمایه و با هماهنگی بورس انجام شود. با این حال، در چنین معامله ای فقط عدد نهایی اهمیت ندارد. باید مشخص باشد سایپا بر چه اساسی ارزش گذاری شده است. دارایی ها، بدهی ها، تعهدات فروش، سود و زیان و ظرفیت تولید، همگی در ارزش گذاری شرکت اثر دارند. بنابراین شفافیت واگذاری فقط به اعلام قیمت سهام محدود نمی شود و باید مبنای ارزش گذاری و تعهدات خریدار نیز مشخص باشد.

بخشی از مشکلات سایپا به گذشته بر می گردد

وزارت صمت بخشی از مشکلات مالی سایپا را نتیجه تصمیمات گذشته، از جمله پیش فروش بیش از ظرفیت تولید، دانسته است. سخنگوی وزارت صمت برای توضیح این موضوع گفته اگر ظرفیت تولید یک شرکت ۵۰۰ هزار دستگاه باشد، اما ۷۰۰ هزار دستگاه خودرو پیش فروش کند، مدیریت بعدی با ۲۰۰ هزار تعهد اضافه روبه رو می شود. این تعهدات می توانند با افزایش هزینه های تولید و تغییر قیمت ها، فشار بیشتری بر وضعیت مالی شرکت وارد کنند. با این حال، نمی توان تمام مشکلات سایپا را به مدیریت گذشته نسبت داد. برای بررسی دقیق این موضوع باید عملکرد تولید، پیش فروش، تعهدات، زیان، هزینه تولید، تامین قطعه، قیمت گذاری و شرایط ارزی در سال های مختلف بررسی شود.

تجربه ایران خودرو برای سایپا مهم است

وزارت صمت همچنین به واگذاری ایران خودرو اشاره کرده و گفته عملکرد این واگذاری باید بررسی شود تا نقاط مثبت آن حفظ و نقاط منفی اصلاح شود. برای این کار باید شاخص هایی مانند تولید، بهره وری، زیان، کیفیت، قیمت، تعهدات معوق، سرمایه گذاری، اشتغال و رضایت مشتری بررسی شود. اگر قرار است سایپا هم با مدل مشابهی واگذار شود، تجربه ایران خودرو می تواند نشان دهد کدام بخش های این مدل جواب داده و کدام بخش ها نیاز به اصلاح دارد.

سرمایه گذار خارجی؛ روی کاغذ یا پای میز معامله؟

سخنگوی وزارت صمت گفته سرمایه گذار خارجی نیز می تواند طبق قانون سرمایه گذاری خارجی برای خرید سایپا وارد شود. اما امکان قانونی با حضور سرمایه گذار واقعی تفاوت دارد. در شرایط فعلی، چین یکی از معدود گزینه های محتمل است و حتی حضور شرکت های چینی نیز به دلیل ریسک های سیاسی، تحریم، انتقال پول و بازگشت سرمایه قطعی نیست.

یک سرمایه گذار خارجی پیش از ورود، شرایط ایران و سابقه سرمایه گذاران قبلی را بررسی می کند و با منطق سرمایه گذاری بین المللی پای میز مذاکره می آید. بنابراین اگر سایپا در نهایت به یک خریدار خارجی واگذار شود، بعید است معامله با همان شرایطی انجام شود که برای یک خریدار داخلی در نظر گرفته شده و احتمالا باید امتیازها و تضمین های بیشتری برای کاهش ریسک سرمایه گذار در نظر گرفته شود.

سوال اصلی؛ چه کسی تصمیم می گیرد؟

آنچه از موضع وزارت صمت مشخص است، این است که دولت با خصوصی سازی سایپا موافق است، اما قصد ندارد به طور کامل از این خودروساز کنار برود. مدل مورد نظر وزارت صمت بر مدیریت خصوصی، حفظ سهم دولت، احراز اهلیت خریدار و پاسخگویی استوار است. موفقیت این مدل به یک موضوع بستگی دارد: اختیار و مسئولیت باید دقیقا مشخص باشد. اگر بخش خصوصی اختیار واقعی داشته باشد و در برابر عملکرد خود پاسخگو باشد، واگذاری می تواند فرصتی برای اصلاح سایپا باشد. اما اگر دولت همچنان در تصمیم های مدیریتی دخالت کند، ممکن است فقط مالکیت تغییر کند و مدیریت همچنان با همان مشکل قدیمی روبه رو باشد.

در نهایت، مسئله اصلی واگذاری سایپا فقط این نیست که چه کسی سهام را می خرد؛ بلکه این است که بعد از واگذاری، چه کسی تصمیم می گیرد و چه کسی پاسخگو خواهد بود.

1. جواد گفت:

   مرداد ۲۶, ۱۴۰۵ در ۱۱:۰۰ ب٫ظ

   مبارک دلال اعظم کروز دست و جیغ و هورااااا….

   ۳

   ۰

   پاسخ
2. مهرداد گفت:

   مرداد ۲۷, ۱۴۰۵ در ۰:۰۰ ق٫ظ

   من از شما سوال میکنم، آیا ایرانخودرو خصوصی شد چیزی عوض شد؟!؟ قیمتاشون مناسب شد؟ کیفیت رفت بالا؟ جز اینکه کروز دیگه به سایپا مثل قبل قطعه نداد چیشد؟ خدایی صادقانه جواب بدید!

   ۴

   ۰

   پاسخ