CNG ؛ آخرین پناه دولت برای مدیریت بحران سوخت

عرضه رایگان CNG در بیش از هزار جایگاه کشور، در کنار سیاست‌های جدید مدیریت مصرف سوخت، بار دیگر نقش این سوخت را در کاهش مصرف بنزین، حفظ ذخایر انرژی و اصلاح مسیر آینده حمل‌ونقل ایران برجسته کرده است.

CNG؛ فرصتی برای بازنگری در سیاست سوختی کشور

به گزارش آخرین خودرو، احسان جان‌ محمدی، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی CNG کشور، در مصاحبه با ایسنا گفت: از آغاز پویش عرضه رایگان CNG در بیش از هزار جایگاه کشور خبر داد. بر اساس این طرح که از اول مردادماه و تا اطلاع ثانوی اجرا می‌شود، خودروهای دوگانه‌سوز در جایگاه‌های مشارکت‌کننده می‌توانند بدون پرداخت هزینه سوخت‌گیری کنند. این اقدام با هدف کاهش مصرف بنزین، حفظ ذخایر سوخت و حمایت از مردم انجام شده است. همچنین قیمت CNG برای مصرف‌کننده نهایی همچنان ۶۵۰ تومان به ازای هر کیلوگرم اعلام شده و افزایش کارمزد جایگاه‌ها نیز صرفاً برای پوشش هزینه‌های بهره‌برداری آن‌ هاست.

CNG؛ بازگشت به یک سیاست فراموش‌شده

بحران سوخت در ایران موضوعی نیست که تنها به شرایط فعلی یا دوره‌های اضطراری محدود شود. رشد مصرف بنزین، افزایش تعداد خودروهای فرسوده، پایین بودن بهره‌وری ناوگان حمل‌ونقل و هزینه سنگین یارانه انرژی، چالش‌هایی هستند که در سال‌های آینده نیز ادامه خواهند داشت. از همین رو، استفاده از ظرفیت CNG می‌تواند یکی از منطقی‌ترین مسیرهای موجود برای کاهش مصرف بنزین و مدیریت منابع انرژی کشور باشد؛ مسیری که در سال‌های گذشته به دلایل مختلف از اولویت سیاست‌گذاری خارج شد. دهه ۱۳۹۰ را می‌توان یکی از دوره‌هایی دانست که موضوع سوخت، انرژی و اهمیت مدیریت مصرف آن در کشور به حاشیه رفت. در این دوره، توسعه خودروهای دوگانه‌سوز، ارتقای موتورها و پیشرانه‌ها، حرکت به سمت خودروهای کم‌مصرف و مهم‌تر از همه، اسقاط خودروهای فرسوده، آن‌طور که باید دنبال نشد. نتیجه این غفلت، امروز در قالب افزایش مصرف سوخت، رشد تعداد خودروهای فرسوده و فشار بیشتر بر منابع انرژی کشور قابل مشاهده است.

انتخاب سوخت بر اساس مزیت انرژی کشورها

تجربه صنعت خودرو در جهان نشان می‌دهد هر کشور معمولاً مسیر توسعه حمل‌ونقل خود را بر اساس منابع انرژی در دسترس و اقتصادی خود انتخاب می‌کند. اروپا در سال‌های اخیر با توجه به سیاست‌های زیست‌محیطی و سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی، مسیر توسعه خودروهای برقی را دنبال کرده است. ژاپن بخش مهمی از برنامه‌های خود را به فناوری هیدروژن اختصاص داده و آمریکا همچنان سهم بالایی از خودروهای بنزینی را حفظ کرده است. در ایران نیز با توجه به برخورداری از منابع گسترده گاز طبیعی و قرار گرفتن در میان بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر گازی جهان، منطقی بود که سال‌ها پیش سهم بیشتری از گاز در بخش حمل‌ونقل مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، توسعه خودروهای گازسوز هیچ‌گاه به جایگاهی که متناسب با مزیت انرژی کشور باشد، نرسید.

مزیت اقتصادی و فنی CNG

 CNG علاوه بر مزیت تأمین انرژی، از نظر اقتصادی نیز یکی از ارزان‌ترین گزینه‌های موجود برای حمل‌ونقل کشور محسوب می‌شود. قیمت این سوخت برای مصرف‌کننده نهایی ۶۵۰ تومان به ازای هر کیلوگرم است و هزینه سوخت‌گیری خودروهای دوگانه‌سوز را به‌مراتب کمتر از خودروهای بنزینی می‌کند. از نظر فنی نیز CNG آلایندگی کمتری نسبت به بنزین دارد و در صورت استفاده از پیشرانه‌های طراحی‌شده متناسب با این سوخت، می‌تواند راندمان و عملکرد قابل قبولی ارائه دهد. موتورهای پایه‌گازسوز و نمونه‌های مجهز به فناوری توربوشارژ، در صورت طراحی صحیح، ظرفیت بالایی برای استفاده از CNG دارند. با این حال، در برخی موتورهای تنفس طبیعی، استفاده از بنزین همچنان می‌تواند مزیت عملکردی بیشتری ایجاد کند؛ موضوعی که نشان می‌دهد توسعه CNG تنها به تأمین سوخت محدود نمی‌شود و باید هم‌زمان با طراحی و توسعه پیشرانه‌های متناسب با این فناوری پیش برود. از این رو، توسعه CNG تنها یک تصمیم اقتصادی نیست، بلکه یک انتخاب فنی و راهبردی برای صنعت خودرو ایران است.

چرا دولت دوباره به CNG توجه کرد؟

بازگشت دوباره توجه سیاست‌گذار به CNG در شرایطی اتفاق افتاده است که ناترازی بنزین و افزایش مصرف سوخت به یکی از چالش‌های اصلی کشور تبدیل شده است. پس از لغو طرح افزایش نرخ سوم بنزین تا سطح ۱۰ هزار تومان، دولت همچنان نیازمند راهکاری برای کاهش مصرف سوخت بود؛ راهکاری که هم قابلیت اجرای سریع داشته باشد و هم نیازمند ایجاد زیرساخت‌های کاملاً جدید نباشد. در چنین شرایطی، CNG یکی از در دسترس‌ترین گزینه‌ها محسوب می‌شود؛ چراکه بخش قابل توجهی از زیرساخت‌های آن از سال‌ها قبل در کشور ایجاد شده است. ایران طی دو دهه گذشته شبکه گسترده‌ای از جایگاه‌های CNG، تجهیزات مرتبط و دانش فنی لازم برای استفاده از این سوخت را توسعه داده و همین موضوع باعث شده است این سوخت نسبت به گزینه‌هایی مانند برقی‌سازی، امکان اجرای سریع‌تری داشته باشد. البته اینکه چرا تنها بیش از هزار جایگاه در این طرح مشارکت کرده‌اند و چرا این ظرفیت به کل شبکه جایگاه‌های CNG کشور گسترش پیدا نکرده است، موضوعی است که نیازمند بررسی بیشتر خواهد بود.

اصلاح سهمیه بنزین؛ تکمیل پازل مدیریت مصرف

هم‌زمان با افزایش توجه به استفاده از CNG، سیاست مدیریت مصرف بنزین نیز وارد مرحله جدیدی شده است. از زمستان سال گذشته و با ورود نرخ سوم بنزین به چرخه سوخت، کاهش تدریجی سهمیه‌های ۳۰۰۰ تومانی برای گروه‌های مختلف از خودروهای شخصی تا تاکسی‌ها و خودروهای دوگانه‌سوز آغاز شد. برای نمونه، سهمیه بنزین ۳۰۰۰ تومانی خودروهای شخصی که در ابتدا ۲۰۰ لیتر بود، پس از چند مرحله کاهش در فروردین‌ماه ۱۴۰۵ به ۷۰ لیتر رسید. همچنین بر اساس گزارش‌های منتشرشده، سهمیه مردادماه ۱۴۰۵ وانت‌های دوگانه‌سوز ۷۰ لیتر و وانت‌های تک‌سوز ۱۲۰ لیتر اعلام شده است. هرچند جزئیات اجرایی این تغییرات نیازمند اعلام رسمی متولیان سوخت است، اما این اقدامات را می‌توان بخشی از سیاست مدیریت مصرف انرژی و کاهش وابستگی ناوگان پرتردد به بنزین دانست؛ سیاستی که در کنار افزایش جذابیت اقتصادی CNG، به دنبال تغییر الگوی مصرف سوخت در کشور است.

توسعه CNG ساده‌تر از توسعه زیرساخت برقی

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های CNG، آماده بودن زیرساخت‌های مورد نیاز آن در کشور است. ایران طی سال‌های گذشته شبکه گسترده‌ای از جایگاه‌های عرضه CNG، تجهیزات فشرده‌سازی، مخازن ذخیره و دانش فنی مرتبط با این سوخت را ایجاد کرده است. همین موضوع باعث شده توسعه استفاده از CNG نسبت به ایجاد یک شبکه گسترده برای خودروهای برقی، به سرمایه‌گذاری اولیه و زمان کمتری نیاز داشته باشد.در مقابل، توسعه خودروهای برقی نیازمند ایجاد زنجیره‌ای کامل از زیرساخت‌ها شامل شبکه شارژ، تأمین برق پایدار، تجهیزات انتقال انرژی، مدیریت بار شبکه و سرمایه‌گذاری در فناوری باتری است. همچنین CNG از این نظر یک مزیت مهم دیگر دارد؛ زیرا ماده اولیه آن یعنی گاز طبیعی، در داخل کشور به میزان قابل توجهی در دسترس است و برای افزایش سهم آن در حمل‌ونقل، بیشتر به توسعه تجهیزات و اصلاح سیاست‌های تولید خودرو نیاز وجود دارد. به همین دلیل، در شرایط فعلی که کشور با چالش ناترازی بنزین مواجه است، استفاده از ظرفیت CNG می‌تواند یکی از سریع‌ترین مسیرها برای کاهش فشار بر مصرف این سوخت باشد؛ هرچند این سیاست بدون اصلاح ساختار تولید خودرو و تغییر رفتار مصرف‌کنندگان، نمی‌تواند به نتیجه پایدار برسد.

شاه‌کلید؛ تغییر سیاست تولید خودرو

با وجود تمام این مزیت‌ها، توسعه CNG تنها با افزایش عرضه سوخت به نتیجه نخواهد رسید و نیازمند تغییر در سیاست تولید خودرو است. یکی از مهم‌ترین اقدامات، تدوین سیاستی مشخص برای افزایش سهم خودروهای گازسوز در سبد تولید خودروسازان است؛ به‌گونه‌ای که شرکت‌های خودروساز بخشی از محصولات خود را به خودروهای تمام‌گازسوز و دوگانه‌سوز اختصاص دهند. همچنین در حوزه حمل‌ونقل عمومی باید برنامه مشخصی برای شهرداری‌ها، سازمان‌های حمل‌ونقل و خودروسازان تدوین شود تا خودروهای جدید تاکسی، وانت‌بارها و خودروهای تجاری به سمت فناوری‌های تمام‌گازسوز، دوگانه‌سوز، هیبریدی یا برقی حرکت کنند.اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که بخش قابل توجهی از مصرف سوخت کشور مربوط به ناوگان پرتردد است؛ خودروهایی که روزانه مسافت بیشتری طی می‌کنند و سهم بالایی در مصرف بنزین دارند. در چنین شرایطی، جایگزینی خودروهای پرتردد بنزینی با نمونه‌های گازسوز می‌تواند تأثیر بیشتری نسبت به تغییر سوخت خودروهای شخصی کم‌کارکرد داشته باشد.

اختلاف هزینه سوخت؛ مزیت اقتصادی CNG برای ناوگان پرتردد

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های توسعه خودروهای گازسوز، اختلاف قابل توجه هزینه سوخت آن‌ها با خودروهای بنزینی است؛ موضوعی که برای ناوگان حمل‌ونقل عمومی، تاکسی‌ها، وانت‌بارها و خودروهای تجاری اهمیت دوچندان دارد. در خودروهای دوگانه‌سوز، ظرفیت مخزن CNG معمولاً با واحد لیتر بیان می‌شود، اما این سوخت بر اساس کیلوگرم خرید و فروش می‌شود. به‌عنوان نمونه، یک مخزن ۱۰۰ لیتری CNG حدود ۱۶ کیلوگرم گاز طبیعی فشرده در خود جای می‌دهد. با توجه به قیمت فعلی CNG که ۶۵۰ تومان به ازای هر کیلوگرم است، هزینه پر کردن کامل چنین مخزنی حدود ۱۰ هزار و ۴۰۰ تومان خواهد بود. در مقابل، خودروهای بنزینی معمولاً با مخزنی حدود ۶۰ لیتر سوخت‌گیری می‌کنند که هزینه آن بسته به نوع سهمیه و نرخ بنزین متفاوت است.

این اختلاف هزینه نشان می‌دهد CNG همچنان یکی از اقتصادی‌ترین گزینه‌های سوختی برای خودروهای پرتردد محسوب می‌شود. البته مقایسه دقیق میان این دو سوخت تنها بر اساس حجم مخزن کافی نیست، زیرا انرژی موجود در یک کیلوگرم CNG با یک لیتر بنزین متفاوت است. با این حال، حتی با در نظر گرفتن این تفاوت انرژی، هزینه تأمین سوخت خودروهای گازسوز همچنان فاصله قابل توجهی با خودروهای بنزینی دارد. به همین دلیل، هدایت ناوگان‌هایی مانند تاکسی‌ها، وانت‌بارها و خودروهای تجاری به سمت استفاده از CNG می‌تواند هم هزینه فعالیت رانندگان را کاهش دهد و هم فشار ناشی از مصرف بالای بنزین و پرداخت یارانه انرژی را برای دولت کمتر کند.

CNG؛ مسیر آینده مدیریت سوخت

عرضه رایگان CNG در شرایط فعلی می‌تواند اقدامی برای مدیریت مصرف سوخت باشد، اما اهمیت واقعی آن زمانی مشخص می‌شود که این سیاست از یک واکنش موقت به یک برنامه بلندمدت تبدیل شود. ایران برای عبور از بحران سوخت تنها به افزایش تولید انرژی نیاز ندارد، بلکه باید از منابع موجود به شکل هوشمندانه‌تر استفاده کند. CNGیکی از معدود گزینه‌هایی است که هم زیرساخت آن در کشور وجود دارد، هم با مزیت انرژی ایران هماهنگ است و هم می‌تواند در کوتاه‌مدت و بلندمدت به کاهش مصرف بنزین، کاهش هزینه‌های دولت و افزایش بهره‌وری انرژی کمک کند. با این حال، موفقیت این مسیر به یک شرط مهم وابسته است: سیاست‌گذاری باید از تمرکز صرف بر عرضه سوخت عبور کند و به سمت اصلاح زنجیره کامل حمل‌ونقل، از تولید خودرو تا نوسازی ناوگان و توسعه فناوری‌های مرتبط حرکت کند. توسعه خودروهای گازسوز و استفاده گسترده‌تر از CNG نباید تنها پاسخی به یک شرایط اضطراری باشد، بلکه باید به‌عنوان بخشی از نقشه راه آینده حمل‌ونقل کشور مورد توجه قرار گیرد؛ مسیری که می‌تواند هم از فشار بر منابع بنزین بکاهد و هم از ظرفیت یکی از مهم‌ترین مزیت‌های انرژی ایران، یعنی گاز طبیعی، استفاده بیشتری کند

1. حسین گفت:

   مرداد ۳, ۱۴۰۵ در ۵:۵۹ ب٫ظ

   ارزش انرژی cng از lpg وبنزین کمتر است برای رفع این مشکل موتور های توربو مخصوص و تراکم بالا خودروسازان باید ارزش به CNG بدهند البته نمونه های حتی در خودرو های سنگین با CNG هست

   ۰

   ۰

   پاسخ
2. احمد خان گفت:

   مرداد ۳, ۱۴۰۵ در ۶:۳۸ ب٫ظ

   بجای رایگان کردن و هل دادن مردم به استفاده اجباری به cng که جز دردسر چیزی واسه مردم نداره باید بفکر گسترش زیر ساخت های برق و خودرو های برقی و هیبریدی باشند

   ۰

   ۰

   پاسخ